Chắc hẳn bạn cũng giống tôi, cứ mỗi độ Tết về, bên cạnh niềm vui sum họp, lại có một nỗi sợ vô hình mang tên “mâm cơm tất niên”. Mùi canh măng thơm phức, đĩa giò lụa trắng ngần, và rồi… những câu hỏi quen thuộc bắt đầu vang lên như một bản giao hưởng không mong đợi: “Lương tháng này được bao nhiêu rồi con?”, “Công việc ổn định chưa?”, “Bằng tuổi mày người ta hai đứa rồi đấy, bao giờ cho bác ăn cỗ đây?”.
Tôi ngồi đó, mỉm cười, nhưng trong lòng là một cuộc chiến ngầm. Cuộc chiến giữa một bên là những mục tiêu mà tôi và coach của mình đang nỗ lực vạch ra từng ngày – những thứ trừu tượng như “tìm lại chính mình”, “xây dựng sự nghiệp có ý nghĩa” – và một bên là những kỳ vọng rất cụ thể, rất “truyền thống” từ gia đình. Làm thế nào để vừa được là mình, theo đuổi con đường riêng, lại vừa không khiến những người ta yêu thương nhất phải phiền lòng trong những ngày quý giá này?
Giải mã “áp lực” ngày Tết: Không chỉ là một lời hỏi thăm
Trước hết, chúng ta cần phải hiểu rằng, những câu hỏi đó không đơn thuần là sự tò mò. Với thế hệ cha mẹ, cô chú, Tết giống như một “kỳ tổng kết năm” khổng lồ. Đó là dịp để mọi người ngồi lại, “review” thành tựu của con cháu sau một năm bôn ba. Những câu hỏi về lương bổng, sự nghiệp thực chất là cách họ đo lường sự trưởng thành và mức độ an toàn của bạn trong cuộc sống.
Và tất nhiên, không thể thiếu “nhân vật huyền thoại” trong mọi câu chuyện ngày Tết: “con nhà người ta”. Cậu bạn A mới được thăng chức, cô em B vừa mua được căn chung cư đầu tiên… Những so sánh vô hình ấy, dù không ác ý, lại có sức nặng ngàn cân, khiến sự tự tin và quyết tâm mà bạn vun đắp cả năm bỗng chốc lung lay.
Đó là một xung đột thế hệ điển hình. Ba mẹ mong con có một công việc “ổn định” với lương hưu, lập gia đình sớm để “yên bề gia thất”. Còn chúng ta, thế hệ trẻ, lại khao khát được “trải nghiệm”, được tự do khám phá, thậm chí chấp nhận rủi ro để theo đuổi đam mê. Hai hệ giá trị khác nhau vô tình va vào nhau ngay trên mâm cơm ngày Tết.
Khi mục tiêu của bạn “lệch pha” với mong muốn của gia đình
Nếu bạn đã từng làm việc với một coach, bạn sẽ hiểu mục tiêu của chúng ta thường rất khác. Đó có thể là:
- “Tìm ra con đường sự nghiệp mà mình thực sự yêu thích, dù phải bắt đầu lại từ đầu.”
- “Xây dựng thương hiệu cá nhân để có thể làm việc tự do.”
- “Học một kỹ năng mới như lập trình hay thiết kế để chuyển ngành.”
Đây là những mục tiêu hướng vào quá trình và sự phát triển bản thân. Chúng ta tập trung vào hành trình, vào việc học hỏi và trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.
Trong khi đó, kỳ vọng của gia đình thường tập trung vào những kết quả hữu hình:
- “Lương tháng 20 triệu.”
- “Mua được nhà trước tuổi 30.”
- “Lấy một người vợ/chồng môn đăng hộ đối.”
Chính sự khác biệt này tạo ra những tình huống dở khóc dở cười. Tôi có một người bạn tên An. Sau nhiều phiên coaching, An quyết định từ bỏ công việc văn phòng lương cao nhưng nhàm chán để khởi nghiệp với một dự án làm túi xách từ vật liệu tái chế. An vô cùng hào hứng với con đường mới, cảm thấy mỗi ngày đều sống có ý nghĩa. Nhưng Tết về, sau khi trình bày về dự án của mình, câu An nhận lại từ một người họ hàng là: “Hay đấy, nhưng làm mấy cái này rồi bao giờ mới giàu được như người ta?”. Câu hỏi đó như một gáo nước lạnh, khiến mọi tâm huyết của An dường như bị xem nhẹ.
“Bỏ túi” vài chiêu đối mặt với kỳ vọng ngày Tết
Thay vì trốn tránh hay gắt gỏng, chúng ta hoàn toàn có thể đối mặt với những cuộc trò chuyện này một cách khéo léo. Kinh nghiệm của tôi và những gì tôi học được từ coach của mình có thể tóm gọn trong vài “bí kíp” sau:
Chuẩn bị “bản tin” của riêng mình
Đừng để mình rơi vào thế bị động, chỉ ngồi chờ để trả lời câu hỏi. Hãy chủ động chia sẻ trước. Chuẩn bị sẵn một vài câu chuyện tích cực, dễ hiểu về những gì bạn đang làm.
- Thay vì nói: “Con đang làm freelancer”, nghe có vẻ bấp bênh. Hãy thử: “Con đang làm đối tác cho một vài dự án lớn ạ. Thời gian linh hoạt nên con học thêm được nhiều thứ mới, thu nhập cũng ổn định lắm ạ.”
- Thay vì nói: “Con nghỉ việc rồi, đang tìm hướng đi mới”, nghe có vẻ thất bại. Hãy nói: “Con vừa hoàn thành một chặng đường ở công ty cũ và đang dành thời gian này để nâng cao một vài kỹ năng quan trọng. Con tin là cơ hội tốt hơn đang chờ mình phía trước.”
Cách bạn đóng gói thông tin sẽ quyết định cách người khác tiếp nhận nó.
Lắng nghe để thấu hiểu, không phải để tuân theo
Đằng sau mỗi câu hỏi “khó” là một sự lo lắng, một tình yêu thương. Ba mẹ hỏi về lương vì muốn bạn sống đủ đầy. Cô chú giục cưới vì sợ bạn cô đơn. Hãy bắt đầu bằng việc công nhận cảm xúc của họ.
Dùng những câu “thần chú” như: “Con hiểu ba mẹ lo cho con…” hoặc “Con cảm ơn cô đã quan tâm…”. Câu nói này có tác dụng xoa dịu đáng kinh ngạc. Sau khi họ cảm thấy được lắng nghe, bạn có thể nhẹ nhàng chia sẻ quan điểm của mình một cách ngắn gọn, không cần tranh cãi. “Con biết là ổn định rất quan trọng, nhưng con cũng muốn cho mình một cơ hội để thử thách bản thân khi còn trẻ ạ.”
Chuyển hướng cuộc trò chuyện
Đừng biến mâm cơm thành một buổi phỏng vấn xin việc. Sau khi đã chia sẻ câu chuyện của mình, hãy khéo léo chuyển chủ đề bằng cách hỏi thăm lại mọi người.
“Dạ công việc của con vậy đó ạ. Mà dạo này sức khỏe của ba mẹ thế nào? Vườn rau của mẹ năm nay tốt không ạ?”. Biến cuộc “thẩm vấn” một chiều thành cuộc đối thoại hai chiều sẽ giúp không khí trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Nhìn lại sau Tết: Biến áp lực thành động lực
Những ngày Tết qua đi, đừng vội quên những cuộc trò chuyện đó. Thay vì cảm thấy bực bội, hãy xem chúng là một cơ hội để nhìn lại.
Hãy tự hỏi: Đằng sau câu hỏi “Lương bao nhiêu?” của ba mẹ, mong muốn sâu thẳm có phải là bạn có một cuộc sống an toàn và đủ đầy không? Vậy làm thế nào để con đường khởi nghiệp, con đường freelance của bạn cũng có thể chứng minh được sự “an toàn” đó, có thể không phải bằng lương tháng cố định, mà bằng dòng tiền từ nhiều dự án, bằng những kỹ năng không bao giờ lỗi thời?
Đây chính là “chất liệu” tuyệt vời cho phiên coaching tiếp theo của bạn. Hãy chia sẻ với coach về những áp lực bạn gặp phải. Họ sẽ giúp bạn nhìn nhận vấn đề từ một góc độ khác, củng cố lại mục tiêu, và xây dựng một kế hoạch hành động không chỉ vững chắc cho bản thân mà còn đủ sức thuyết phục với gia đình.
Tết không nhất thiết phải là một “cuộc chiến” về quan điểm. Đó có thể là cơ hội để chúng ta, những người trẻ, thực hành sự thấu cảm và kỹ năng giao tiếp. Bạn hoàn toàn có thể bước đi trên con đường của riêng mình mà vẫn giữ được sự ấm áp, hòa hợp bên những người thân yêu.
Còn bạn thì sao? Bạn đã từng trải qua những áp lực tương tự trong ngày Tết chưa? Hãy chia sẻ câu chuyện và cách đối mặt của bạn ở phần bình luận bên dưới nhé!
Và nếu bạn cảm thấy mình cần một người đồng hành để làm rõ mục tiêu và xây dựng sự tự tin từ bên trong, đừng ngần ngại tìm hiểu về coaching. Bạn có thể bắt đầu bằng việc theo dõi các trang blog, podcast về phát triển bản thân, hoặc tham gia các buổi workshop giới thiệu về coaching để xem nó có thực sự phù hợp với mình không. Hành trình vạn dặm nào cũng bắt đầu bằng một bước chân mà, phải không?
