Chào bạn, “tân binh” công sở!
Mình đoán là cảm giác của bạn lúc này đang là một mớ hỗn độn thú vị: một chút tự hào vì cầm trên tay tấm bằng tốt nghiệp sau bao năm đèn sách, một chút hào hứng vì sắp có những đồng lương đầu tiên, nhưng xen vào đó là không ít hoang mang, lo lắng. “Liệu mình có làm tốt không?”, “Mọi người ở công ty mới sẽ thế nào?”, “Trường học dạy mình về Marketing, về Code, nhưng chẳng ai dạy mình cách ‘đi làm’ cả.”
Nếu bạn đang cảm thấy như vậy, đừng lo, bạn không cô đơn đâu. Hầu như ai cũng từng trải qua cái cảm giác chân ướt chân ráo đó. Giữa những gì ta học trên giảng đường và thực tế phũ phàng nơi công sở luôn có một khoảng cách vô hình.
Vì vậy, mình đã viết bài này, coi như một checklist thân thiện, một “cuốn bí kíp” bỏ túi mà mình đúc kết được từ những ngày đầu “ngơ ngác” của bản thân và từ kinh nghiệm coaching cho nhiều bạn trẻ khác. Hy vọng nó sẽ giúp bạn tự tin hơn trên chặng đường mới này nhé!
1. Giai đoạn “Tút Tát”: Lên đồ và lên dây cót!
Trước khi trận chiến bắt đầu, khâu chuẩn bị phải thật chỉn chu. Đây là những việc bạn nên làm ngay một tuần trước ngày đi làm đầu tiên.
Dọn dẹp “nhà cửa” online
Thử tưởng tượng sếp hay đồng nghiệp tương lai tò mò search tên bạn trên Facebook và thấy một chiếc ảnh “quẩy” hết mình từ 5 năm trước hay một dòng trạng thái “than trời trách đất” vu vơ. Hơi ngại đúng không? Hãy dành 30 phút để rà soát lại các tài khoản mạng xã hội của mình. Những gì quá riêng tư, nhạy cảm, hãy chuyển sang chế độ bạn bè hoặc chỉ mình tôi. Đặc biệt, hãy “make-over” cho trang LinkedIn của bạn: cập nhật kinh nghiệm thực tập, dự án đã làm, một tấm ảnh đại diện chuyên nghiệp. Đây chính là bộ mặt online của bạn trong thế giới công sở đấy.
Chuẩn bị “bộ gear” tân binh
Bạn không cần phải sắm những bộ cánh hàng hiệu đắt tiền. Giai đoạn đầu, ưu tiên hàng đầu là sạch sẽ, lịch sự và phù hợp với văn hóa công ty. Vài chiếc áo sơ mi/blouse trơn màu, vài chiếc quần tây/chân váy chữ A là đủ để bạn xoay vòng cho tuần đầu tiên. Bên cạnh đó, hãy chuẩn bị một cuốn sổ tay nhỏ và bút. Dù cho công nghệ có hiện đại đến đâu, việc ghi chép cẩn thận những gì được giao luôn tạo ấn tượng tốt. Đừng quên chuẩn bị sẵn một tệp hồ sơ gồm các giấy tờ cần thiết mà HR đã yêu cầu (CCCD, bằng cấp, sơ yếu lý lịch công chứng…).
Lên dây cót tinh thần
Đây là điều quan trọng nhất. Hãy xác định tâm thế của một “ly nước rỗng” – sẵn sàng học hỏi, sẵn sàng lắng nghe, và sẵn sàng làm cả những việc nhỏ nhất như photo tài liệu hay sắp xếp giấy tờ. Gạt ngay suy nghĩ “việc này không có trong mô tả công việc” ra khỏi đầu. Công việc đầu tiên là một trường học, nơi bạn được trả lương để học hỏi kinh nghiệm thực tế. Bạn đến để học, không phải để “làm sâm” hay chứng tỏ mình giỏi hơn ai cả.
2. Tuần đầu tiên “Chào Sân”: Quan sát, lắng nghe và phá băng
Tuần đầu tiên không phải là lúc để bạn thể hiện tài năng xuất chúng, mà là lúc để bạn hòa nhập và ghi những điểm cộng đầu tiên về thái độ.
Quan sát, lắng nghe và ghi chép
Hãy biến mình thành một “điệp viên” tân binh. Nhiệm vụ của bạn là thu thập thông tin:
- Sơ đồ team mình trông thế nào? Ai là người mình cần báo cáo trực tiếp?
- “Luật bất thành văn” của team là gì? Mọi người thường ăn trưa lúc mấy giờ, ở đâu? Giao tiếp qua chat có cần trang trọng không hay có thể thoải mái?
– Ai là “anh/chị Google” của team – người mà mình có thể hỏi khi gặp khó khăn?
Hãy ghi chép lại mọi thứ. Đừng ngại trông như một “gà mờ”. Vì sự thật là bạn đang là “ma mới” mà, và việc bạn cẩn thận ghi chép cho thấy bạn là người có trách nhiệm.
Chủ động chào hỏi và kết nối
Đừng ngồi một chỗ và chờ người khác đến bắt chuyện. Sự chủ động sẽ giúp bạn phá tan lớp băng ngại ngùng ban đầu. Một câu chào đơn giản trong thang máy, một nụ cười khi đi lấy nước, hay một lời mời “Trưa nay mọi người đi ăn ở đâu cho em đi với ạ?” sẽ giúp bạn kết nối nhanh hơn rất nhiều.
Bí kíp bỏ túi: “Chào anh/chị, em là [Tên], nhân viên mới của team Marketing ạ. Có gì mong anh/chị chỉ bảo thêm cho em với nhé.” – một câu giới thiệu đơn giản nhưng luôn hiệu quả.
Hỏi một cách thông minh
“Không biết thì phải hỏi” là đúng, nhưng “hỏi thông minh” sẽ giúp bạn được đánh giá cao hơn. Trước khi đem một câu hỏi đến cho sếp hoặc senior, hãy thử tự mình tìm câu trả lời trước (qua Google, tài liệu nội bộ, hỏi các bạn đồng cấp). Khi đi hỏi, hãy trình bày vấn đề theo cấu trúc: “Anh/chị ơi, em đang gặp vấn đề X. Em đã thử tìm hiểu và làm theo cách A, B nhưng vẫn chưa được. Anh/chị có thể gợi ý giúp em hướng giải quyết không ạ?”. Cách hỏi này cho thấy bạn là người có tư duy giải quyết vấn đề, chứ không phải người lười suy nghĩ.
3. Tháng đầu tiên: Xây nền móng chuyên nghiệp
Nếu tuần đầu là để hòa nhập, thì tháng đầu tiên là thời gian để bạn xây dựng những thói quen tốt và chứng tỏ mình là người đáng tin cậy.
Nắm vững quy trình công việc
Hãy cố gắng hiểu rõ các bước để hoàn thành một task, dù là nhỏ nhất. Đừng làm việc như một cái máy. Khi nhận một yêu cầu, nếu chưa rõ, đừng ngại hỏi lại để xác nhận: “Chị ơi, em xác nhận lại một chút, ý của chị có phải là…”. Việc này giúp giảm thiểu sai sót và tiết kiệm thời gian cho cả hai bên.
Làm quen với văn hóa giao tiếp
Mỗi công ty có một văn hóa giao tiếp riêng. Hãy để ý cách mọi người viết email: tiêu đề có theo format không, lời chào và chữ ký thế nào? Cách mọi người nhắn tin trong group chat chung: có được dùng teencode, icon không? Một nguyên tắc vàng: luôn phản hồi khi nhận được thông tin, dù chỉ là một icon “like” hay một câu “Ok anh/chị, em đã nhận được ạ”. Điều này cho người gửi biết bạn đã đọc và họ không cần phải nhắc lại.
Quản lý tài chính cá nhân vỡ lòng
Cầm trên tay phiếu lương đầu tiên thật tuyệt, nhưng cũng thật khó hiểu! Hãy dành thời gian “giải mã” nó: Lương gross và lương net khác gì nhau? Tiền BHXH (Bảo hiểm xã hội), Thuế TNCN (Thu nhập cá nhân) bị trừ là gì? Hiểu rõ những điều này giúp bạn biết được số tiền thực nhận của mình. Sau đó, hãy tập lên một kế hoạch chi tiêu đơn giản để không “cháy túi” trước cuối tháng. Tự thưởng cho mình một món quà nhỏ để ăn mừng là điều nên làm, nhưng đừng quên trích ra một khoản để tiết kiệm nhé.
4. Ba tháng “thử lửa”: Từ tân binh đến thành viên thực thụ
Giai đoạn thử việc (probation) chính là thời gian để bạn chứng tỏ giá trị của mình.
Đừng chỉ chờ được giao việc
Khi đã hoàn thành xong công việc của mình, đừng vội lướt Facebook. Hãy chủ động hỏi sếp hoặc người hướng dẫn trực tiếp: “Anh ơi, em đã làm xong việc X rồi. Anh có cần em hỗ trợ gì thêm không ạ?”. Hành động nhỏ này cho thấy bạn là người có tinh thần đồng đội và luôn muốn đóng góp cho team.
Học cách nhận và đưa phản hồi
Chắc chắn sẽ có lúc bạn làm sai và nhận được góp ý. Những lúc như vậy, hãy hít một hơi thật sâu và lắng nghe với thái độ cầu thị, đừng vội vàng phòng thủ hay giải thích. Một câu “Dạ, em cảm ơn anh/chị đã góp ý. Em sẽ rút kinh nghiệm ạ.” sẽ được đánh giá cao hơn vạn lời thanh minh. Hãy nhớ rằng, những lời góp ý chân thành chính là con đường ngắn nhất giúp bạn tiến bộ.
Chủ động đặt mục tiêu cho giai đoạn thử việc
Đừng chờ đến cuối kỳ probation mới biết mình có “pass” hay không. Khoảng 1-2 tuần sau khi vào làm, hãy chủ động có một buổi trao đổi ngắn với quản lý của bạn. Bạn có thể hỏi: “Anh/chị ơi, để có thể hoàn thành tốt giai đoạn thử việc và trở thành nhân viên chính thức, anh/chị kỳ vọng em sẽ đạt được những mục tiêu cụ thể nào ạ?”. Việc này không chỉ giúp bạn có định hướng rõ ràng để phấn đấu, mà còn cho sếp thấy bạn là người thực sự nghiêm túc với công việc.
Hành trình vạn dặm nào cũng bắt đầu bằng một bước chân. Công việc đầu tiên có thể sẽ có nhiều bỡ ngỡ, nhiều áp lực, và cả những sai lầm ngớ ngẩn khiến bạn chỉ muốn “độn thổ”. Nhưng bạn biết không, ai cũng phải trải qua những điều đó để trưởng thành.
Tóm lại, checklist cho bạn chỉ gồm 4 bước đơn giản: Chuẩn bị kỹ càng -> Hòa nhập thông minh -> Xây dựng thói quen tốt -> Chủ động chứng tỏ giá trị. Điều quan trọng nhất không nằm ở việc bạn giỏi giang đến đâu, mà nằm ở thái độ ham học hỏi, sự cầu thị và tinh thần không ngừng cải thiện bản thân.
Chúc bạn có một khởi đầu thật thuận lợi và một hành trình sự nghiệp thật rực rỡ!
Còn bạn, bạn có “bí kíp xương máu” nào muốn nhắn nhủ đến các “ma mới” không? Chia sẻ ở phần bình luận bên dưới để chúng ta cùng nhau “lên level” nhé!
