Trò chuyện với chính mình: Khi cuốn sổ tay trở thành người “coach” tin cậy nhất
Có bao giờ bạn nằm trên giường vào lúc 2 giờ sáng, mắt dán lên trần nhà, còn trong đầu là một “mớ bòng bong” đúng nghĩa? Hàng tá suy nghĩ cứ đuổi bắt nhau: “Mình có nên nghỉ việc không?”, “Hướng đi này có đúng không?”, “Tại sao mình lại nói câu đó trong cuộc họp chiều nay?”, “Liệu mọi người có nghĩ mình kỳ cục không?”…
Những đêm trằn trọc như thế dường như là một “đặc sản” của tuổi trẻ. Chúng ta loay hoay giữa các ngã rẽ sự nghiệp, bối rối trong các mối quan hệ, và đôi khi, cảm thấy lạc lõng ngay cả khi xung quanh đầy ắp bạn bè. Phản xạ tự nhiên là tìm kiếm một lời khuyên, một sự xác nhận từ bên ngoài. Ta nhắn tin cho đứa bạn thân, gọi điện cho ba mẹ, hay lướt vô định trên mạng xã hội để tìm một câu trả lời.
Nhưng bạn biết không, sau nhiều lần được các anh chị coach chuyên nghiệp khai vấn và tự mình trải nghiệm, mình nhận ra một sự thật quan trọng: Người “coach” thấu hiểu ta nhất, kiên nhẫn với ta nhất, và luôn ở bên ta 24/7, lại chính là bản thân mình. Và có một công cụ cực kỳ đơn giản, hiệu quả và hoàn toàn miễn phí để bạn kết nối với “vị coach” nội tâm đó, chính là viết nhật ký có hướng dẫn (guided journaling).
Nghe có vẻ hơi “sách vở” nhỉ? Nhưng đừng vội lướt qua. Hãy coi đây là một buổi “tự coaching”, một cuộc trò chuyện sâu sắc với chính mình, và trang giấy kia chính là người lắng nghe trung thành nhất.
Tại sao nói viết là một hình thức “tự coaching”?
Mình đã từng nghĩ viết nhật ký chỉ là việc ghi lại hôm nay ăn gì, chơi gì. Nhưng khi tiếp cận nó như một công cụ phản tư, mọi thứ đã thay đổi.
Một không gian tuyệt đối an toàn để thành thật
Trang giấy không phán xét. Nó sẽ không nói bạn “sao lại nghĩ ngợi tiêu cực thế” hay “chuyện bé tí mà cũng làm quá lên”. Đây là nơi bạn có thể trút bỏ mọi chiếc mặt nạ xã hội, đối diện với cả những suy nghĩ xấu xí, những cảm xúc ghen tị, hay những nỗi sợ hãi mà bạn không dám nói với ai. Bạn được phép yếu đuối, được phép hoang mang, được phép là chính mình một cách trần trụi nhất. Đó là bước đầu tiên và quan trọng nhất để thấu hiểu bản thân.
Gỡ rối mớ bòng bong trong đầu
Suy nghĩ trong đầu chúng ta thường trừu tượng, lộn xộn và bay nhảy lung tung. Việc viết ra buộc bạn phải “bắt” những ý nghĩ đó lại và sắp xếp chúng thành câu chữ cụ thể, có cấu trúc. Quá trình này giống hệt như khi một người coach đặt câu hỏi để giúp bạn hệ thống lại vấn đề. Từ một cảm giác mơ hồ mang tên “stress”, bạn sẽ gọi tên được nó: “Mình stress vì lo lắng về bài thuyết trình tuần tới và cảm thấy chưa chuẩn bị đủ”. Khi vấn đề rõ ràng, giải pháp cũng sẽ dần hiện ra.
Khám phá những “điểm mù” không ngờ tới
“Điểm mù” là những niềm tin cốt lõi, những khuôn mẫu hành vi hay những nỗi sợ tiềm ẩn mà chúng ta không hề nhận ra. Khi trả lời những câu hỏi dẫn dắt một cách trung thực, bạn sẽ bất ngờ nhận ra những điều này. Ví dụ, bạn có thể nhận ra mình luôn có xu hướng từ chối cơ hội mới vì sâu thẳm bên trong, bạn sợ thất bại. Hay bạn luôn nhận phần thiệt về mình trong các mối quan hệ vì bạn tin rằng mình phải làm hài lòng người khác thì mới được yêu quý. Nhận ra được những “điểm mù” này chính là chìa khóa để thay đổi và phát triển.
Bắt đầu “buổi coaching” đầu tiên: Cần chuẩn bị gì?
Tin vui là bạn không cần gì nhiều để bắt đầu cả.
- Công cụ tối giản: Một cuốn sổ cũ và cây bút bi bạn thích là đủ. Hoặc đơn giản là ứng dụng Ghi chú (Notes) trên điện thoại. Đừng để suy nghĩ “phải có sổ đẹp, bút xịn mới có hứng” cản trở bạn. Bắt đầu mới là điều quan trọng nhất.
- Không gian và thời gian lý tưởng: Chỉ cần 10-15 phút mỗi ngày. Có thể là buổi sáng tinh mơ khi đầu óc còn trong trẻo, ngồi bên ly cà phê và viết vài dòng. Hoặc là buổi tối trước khi đi ngủ, để “xả” hết những bộn bề của một ngày. Hãy tìm một góc yên tĩnh, nơi bạn không bị làm phiền.
- Tâm thế “không hoàn hảo”: Hãy nhớ, đây là không gian của bạn, không phải bài tập làm văn nộp cô giáo. Cứ viết tự do, viết sai chính tả, câu cú lủng củng cũng chẳng sao. Gạch xóa thoải mái. Điều duy nhất cần có là sự trung thực với cảm xúc của mình.
Bộ câu hỏi “khai vấn” – Lời dẫn cho những trang viết giá trị
Nếu bạn không biết bắt đầu từ đâu, hãy thử “mượn” những câu hỏi mà các coach chuyên nghiệp thường dùng. Dưới đây là một vài gợi ý mình đã tự áp dụng và thấy rất hiệu quả:
Nhóm câu hỏi để “Check-in” cảm xúc và năng lượng
(Dùng hàng ngày để kết nối với bản thân)
- Hôm nay, cảm xúc nào ghé thăm mình nhiều nhất? Nó đến từ đâu? (Ví dụ: Cảm giác bực bội. Nó đến từ việc bị đồng nghiệp ngắt lời trong cuộc họp).
- Năng lượng của mình hôm nay ở mức mấy trên thang 10? Điều gì đã “sạc pin” hoặc “rút cạn” năng lượng của mình?
Nhóm câu hỏi để gỡ rối và tìm giải pháp
(Khi bạn đang đối mặt với một vấn đề cụ thể)
- Nếu một người bạn thân gặp vấn đề y hệt, mình sẽ khuyên họ điều gì? (Câu hỏi này giúp bạn nhìn nhận vấn đề một cách khách quan hơn).
- Bước đi nhỏ nhất, dễ dàng nhất mình có thể làm ngay bây giờ để giải quyết [tên vấn đề] là gì?
- Ví dụ thực tế: Bạn đang stress muốn nổ tung vì deadline đang dí sát nút. Thay vì hoảng loạn, hãy ngồi xuống và trả lời câu hỏi trên. Bước nhỏ nhất có thể không phải là “làm cho xong việc”, mà chỉ đơn giản là “mở file Word và gõ dàn ý”, “lên danh sách 3 việc cần làm trong 1 giờ tới”, hoặc thậm chí là “dành 5 phút hít thở sâu để bình tĩnh lại”.
Nhóm câu hỏi để định hướng và phát triển
(Dùng hàng tuần hoặc hàng tháng để nhìn lại)
- Điều gì mình học được về bản thân trong tuần qua?
- Phiên bản tốt hơn của mình trong 3 tháng tới sẽ có những thói quen/kỹ năng gì? Mình có thể bắt đầu làm gì từ hôm nay để tiến gần hơn tới phiên bản đó?
Làm sao để không “cả thèm chóng chán”?
Duy trì một thói quen mới chưa bao giờ là dễ dàng. Dưới đây là vài “mẹo” nhỏ để bạn gắn bó với cuốn sổ của mình:
- Gắn nó với một thói quen sẵn có: Đặt cuốn sổ ngay cạnh bàn chải đánh răng và viết vài dòng ngay sau khi đánh răng buổi tối. Hoặc viết trong lúc chờ pha một ấm trà buổi sáng.
- Đừng ép buộc: Sẽ có những ngày bạn quá mệt, đầu óc trống rỗng và không muốn viết gì cả. Không sao hết. Hãy cho phép mình nghỉ ngơi và quay lại vào hôm sau. Áp lực phải “hoàn hảo” sẽ giết chết sự sáng tạo và niềm vui.
- Thỉnh thoảng đọc lại: Cuối mỗi tuần hoặc mỗi tháng, hãy dành chút thời gian lật lại những trang viết cũ. Bạn sẽ mỉm cười khi thấy mình đã vượt qua một nỗi lo vớ vẩn, nhận ra những quy luật trong cảm xúc của mình, và cảm nhận rõ rệt sự trưởng thành của bản thân qua từng trang giấy.
Viết nhật ký phản tư không phải là một phương thuốc thần kỳ giải quyết mọi vấn đề ngay lập tức. Nó là một hành động yêu thương bản thân, một quá trình thực hành lắng nghe và đối thoại với người quan trọng nhất cuộc đời bạn – chính là bạn.
Không cần chờ đợi một ngày đẹp trời hay một cuốn sổ hoàn hảo. Ngay tối nay, trước khi chìm vào giấc ngủ, hãy thử chọn một câu hỏi bạn tâm đắc nhất trong bài viết này, mở trang ghi chú đầu tiên và bắt đầu cuộc trò chuyện.
Hành trình vạn dặm bắt đầu từ một bước chân, và hành trình thấu hiểu mình, có lẽ, bắt đầu từ một dòng chữ.
