Sao cứ phải chờ ai đó ‘vẽ đường’ cho mình?
Bạn có quen cảm giác này không? Lướt một vòng LinkedIn, thấy đứa bạn A vừa lên chức, bạn B hồ hởi khoe dự án mới, còn mình thì vẫn loay hoay ở vạch xuất phát. Cảm giác mông lung sau khi ra trường, hay thấy mình đang “dậm chân tại chỗ” sau vài năm đi làm, nó thật sự không dễ chịu chút nào.
Nhiều khi, chúng ta rơi vào một cái bẫy tâm lý rất phổ biến: chờ đợi. Chờ sếp giao việc, chờ mentor chỉ bảo từng li từng tí, chờ một ai đó đến và nói cho mình biết chính xác phải làm gì tiếp theo. Lối suy nghĩ này có thể an toàn, nhưng nó biến chúng ta trở nên bị động và vô tình bỏ lỡ vô số cơ hội để bứt phá.
Nhưng bạn ơi, tin vui là có một cách để bạn tự tay nắm lấy bánh lái cuộc đời mình. Nó không hề phức tạp, cũng chẳng cần ai “cầm tay chỉ việc”. Đó chính là tự coaching (self-coaching) – một hành trình chủ động kiến tạo sự nghiệp và cuộc sống mà bạn có thể bắt đầu ngay hôm nay, từ những bước đơn giản nhất.
“Tự coach” không phải chuyện gì ‘đao to búa lớn’
Nghe đến “coaching”, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến những chuyên gia tâm lý hay các buổi nói chuyện đắt đỏ. Nhưng không, “tự coach” đơn giản hơn thế rất nhiều. Hãy nghĩ về nó như một cuộc đối thoại sâu sắc và trung thực nhất giữa bạn và chính bạn. Đó là quá trình bạn tự đặt câu hỏi, lắng nghe câu trả lời từ bên trong để hiểu rõ mình là ai, mình muốn gì, và làm thế nào để đi đến đó.
Về cơ bản, quá trình này chỉ xoay quanh 3 yếu tố cốt lõi:
- Biết mình đang ở đâu: Tự đánh giá một cách khách quan về điểm mạnh, điểm yếu, những gì mình thực sự thích và không thích.
- Biết mình muốn tới đâu: Xác định những mục tiêu cụ thể, từ ngắn hạn như hoàn thành một khóa học trong 3 tháng, đến dài hạn như trở thành chuyên gia trong lĩnh vực của mình sau 5 năm.
- Biết mình sẽ đi như thế nào: Vạch ra một tấm bản đồ hành động chi tiết để kết nối điểm xuất phát và đích đến.
Nghe vẫn hơi trừu tượng ư? Hãy tưởng tượng thế này: Bạn muốn đi phượt từ Hà Nội vào Đà Nẵng. Đầu tiên, bạn cần biết mình đang có gì trong tay – một chiếc xe máy “cà tàng” hay “xịn sò”, ngân sách bao nhiêu (biết mình đang ở đâu). Tiếp theo, bạn xác định đích đến cụ thể, ví dụ như phải check-in được ở Cầu Vàng (biết mình muốn tới đâu). Cuối cùng, bạn lên kế hoạch chi tiết: sẽ đi theo quốc lộ 1A hay đường mòn Hồ Chí Minh, mỗi ngày đi bao nhiêu km, nghỉ ở đâu (biết mình sẽ đi như thế nào). Tự coaching cũng hoạt động y hệt như vậy đó!
4 bước xây kế hoạch tự coach cho người mới bắt đầu
Bước 1: Check-in bản thân – Tự làm một bản “CV” nội tâm
Trước khi đi đâu, bạn cần biết mình đang đứng ở đâu. Hãy dành ra một buổi chiều cuối tuần yên tĩnh để tự làm một bản phân tích SWOT đơn giản về chính mình. Đừng nghĩ nó phức tạp, chỉ cần trả lời 4 câu hỏi:
- S – Strengths (Điểm mạnh): Kỹ năng nào bạn tự tin nhất? (ví dụ: học hỏi nhanh, giỏi viết lách, giao tiếp tốt, có khiếu thẩm mỹ).
- W – Weaknesses (Điểm yếu): Điều gì bạn hay né tránh hoặc làm chưa tốt? (ví dụ: ngại nói trước đám đông, quản lý thời gian kém, dễ bị xao nhãng).
- O – Opportunities (Cơ hội): Xung quanh bạn có những cơ hội nào có thể tận dụng? (ví dụ: công ty đang cần người cho dự án mới, có nhiều khóa học online giá rẻ, thị trường đang thiếu nhân sự ngành X).
- T – Threats (Thách thức): Những rào cản nào đang cản trở bạn? (ví dụ: công việc hiện tại quá bận rộn, áp lực tài chính, môi trường không hỗ trợ phát triển).
Cứ thành thật với bản thân, đây là “CV” của riêng bạn, không ai chấm điểm cả!
Bước 2: Vẽ “bản đồ kho báu” – Mục tiêu của bạn là gì?
Sau khi đã hiểu mình, giờ là lúc xác định “kho báu” mà bạn muốn tìm. Hãy áp dụng nguyên tắc SMART để biến những mong muốn mơ hồ thành các mục tiêu rõ ràng. Thay vì nói chung chung, hãy thử cụ thể hóa nó.
Ví dụ, thay vì nói: “Mình muốn giỏi tiếng Anh”.
Hãy đặt mục tiêu theo SMART: “Trong 3 tháng tới, mỗi tuần mình sẽ học 30 từ vựng mới và dành 15 phút/ngày nói chuyện với người nước ngoài trên app, để có thể tự tin hơn trong các buổi họp với khách hàng.”
Thấy không? Mục tiêu này cụ thể (Specific), đo lường được (Measurable), khả thi (Achievable), liên quan (Relevant) và có thời hạn (Time-bound). Nó cho bạn một đích ngắm rõ ràng để hướng tới.
Bước 3: Lên “lộ trình” chi tiết – Chia nhỏ để dễ đi
Một mục tiêu 3 tháng nghe có vẻ dài, nhưng nếu bạn chia nhỏ nó ra thành từng tuần, mọi thứ sẽ dễ thở hơn rất nhiều. Với mục tiêu tiếng Anh ở trên, lộ trình có thể là:
- Tuần 1: Tìm và tải 2 app học từ vựng phù hợp. Đăng ký tài khoản trên một app trao đổi ngôn ngữ và tìm hiểu cách sử dụng.
- Tuần 2: Bắt đầu học 30 từ vựng đầu tiên. Thực hiện cuộc gọi 15 phút đầu tiên, dù chỉ là để chào hỏi.
- Tuần 3: Học 30 từ vựng tiếp theo. Tăng thời gian gọi lên 20 phút, thử thảo luận về một chủ đề đơn giản.
- …và cứ thế tiếp tục.
Chia nhỏ mục tiêu giúp bạn không bị “ngợp” và tạo ra những chiến thắng nho nhỏ mỗi tuần, tiếp thêm động lực để bạn đi tiếp.
Bước 4: Đặt các “trạm dừng” – Nhìn lại và điều chỉnh
Kế hoạch của bạn không phải là một văn bản được khắc vào đá. Cuộc sống luôn thay đổi, và kế hoạch của bạn cũng cần linh hoạt. Hãy đặt lịch hẹn với chính mình vào mỗi cuối tháng để nhìn lại.
Tự hỏi mình: Mình đã làm được gì? Điều gì hiệu quả? Điều gì chưa? Có cần thay đổi gì trong kế hoạch của tháng tới không? Trạm dừng này giúp bạn đảm bảo mình không đi “lệch track” và điều chỉnh lộ trình khi cần thiết.
Công cụ trong tay – Nhận ngay mẫu kế hoạch miễn phí
Để giúp bạn không phải bắt đầu từ con số không, mình đã tạo sẵn một mẫu kế hoạch đơn giản trên Google Sheets/Notion. Nó được thiết kế để bạn có thể sao chép và bắt đầu điền vào ngay lập tức.
Trong mẫu template này có gì?
- Trang 1: Đánh giá bản thân với mô hình SWOT có sẵn.
- Trang 2: Bảng thiết lập mục tiêu SMART để bạn biến ước mơ thành kế hoạch.
- Trang 3: Kế hoạch hành động chi tiết theo từng quý, tháng và tuần.
- Trang 4: Nhật ký theo dõi tiến độ và ghi chú cho những “trạm dừng” hàng tháng.
Tải ngay mẫu kế hoạch miễn phí tại ĐÂY và bắt đầu hành trình làm coach cho chính mình!
Con đường vạn dặm nào cũng bắt đầu từ một bước chân. Tự coaching không phải là một liều thuốc tiên giúp bạn thành công sau một đêm, mà là một công cụ mạnh mẽ giúp bạn chuyển từ thế bị động sang chủ động, từ mông lung sang rõ ràng. Nó trao cho bạn quyền lực để tự định hướng cho sự phát triển của chính mình.
Đừng chờ đợi một kế hoạch hoàn hảo. Kế hoạch tốt nhất chính là kế hoạch được bắt đầu. Dám thử, dám sai, và kiên trì với mục tiêu của mình. Bạn chính là người coach tuyệt vời nhất cho cuộc đời mình.
Mục tiêu đầu tiên bạn muốn điền vào bản kế hoạch của mình là gì? Hãy chia sẻ ở phần bình luận bên dưới để chúng mình cùng cổ vũ cho nhau nhé!
