“Mẹ ơi, con mới tìm được một chị coach hay lắm, chị ấy sẽ giúp con định hướng sự nghiệp!”
Tôi đã hí hửng khoe với mẹ như thế trong một bữa cơm chiều. Và thứ tôi nhận lại không phải là một cái gật đầu hào hứng, mà là một khoảng lặng kéo dài vài giây, theo sau là ánh mắt đầy hoài nghi và câu hỏi muôn thuở: “Coaching là cái gì? Lại tốn tiền vào mấy thứ vớ vẩn trên mạng à con?”
Nghe quen không? Chắc hẳn không ít bạn ở đây cũng từng rơi vào tình huống “dở khóc dở cười” này. Chúng ta, những người trẻ lớn lên cùng internet, cởi mở với những khái niệm phát triển bản thân mới mẻ. Còn ba má, thế hệ đã quen với con đường thành công được đúc kết từ sự chăm chỉ “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” và những lời khuyên từ người đi trước. Với họ, “coaching” là một từ tiếng Anh xa lạ, trừu tượng và nghe có vẻ… không đáng tin.
Nhưng đừng vội nản lòng. Khoảng cách thế hệ không phải là một bức tường, nó chỉ là một dòng sông mà chúng ta có thể bắc cầu qua. Bài viết này chính là một “cuốn bí kíp” nhỏ, giúp bạn có một “kịch bản” để giải thích về coaching cho gia đình một cách gần gũi, thuyết phục, để ba má không chỉ hiểu mà còn ủng hộ con đường bạn đã chọn.
Giải mã những hiểu lầm “kinh điển” của phụ huynh về Coaching
Trước khi giải thích coaching là gì, chúng ta cần “phá băng” những định kiến phổ biến nhất.
Hiểu lầm 1: “Là thầy dạy đời à?”
Đây có lẽ là suy nghĩ đầu tiên của các bậc phụ huynh. Họ hình dung ra một người lớn tuổi hơn đang rao giảng những lý thuyết sáo rỗng. Hãy nhẹ nhàng phân biệt:
Coach không phải là người dạy (teacher). Một người thầy sẽ đưa cho bạn công thức, kiến thức, và câu trả lời có sẵn. Ví dụ, thầy giáo sẽ cho bạn công thức để giải một bài toán. Ngược lại, một người coach sẽ không cho bạn đáp án. Họ sẽ đặt những câu hỏi thông minh để bạn tự nhìn lại vấn đề, tự tìm ra phương pháp học toán nào là hiệu quả nhất cho chính bạn. Họ tin rằng câu trả lời tốt nhất vốn đã nằm sẵn bên trong bạn, họ chỉ giúp bạn tìm ra nó thôi.
Hiểu lầm 2: “Giống bác sĩ tâm lý à? Con có bị bệnh gì đâu!”
Câu nói này vừa thể hiện sự lo lắng, vừa cho thấy sự nhầm lẫn giữa coaching (khai vấn) và therapy (trị liệu tâm lý). Ranh giới này rất quan trọng:
Trị liệu tâm lý (therapy) thường tập trung vào quá khứ, giúp chúng ta chữa lành những tổn thương, những nỗi đau cũ để có thể hoạt động bình thường ở hiện tại.
Coaching (khai vấn) thì tập trung vào hiện tại và tương lai. Nó dành cho những người hoàn toàn khỏe mạnh về mặt tinh thần, nhưng đang cảm thấy mông lung, muốn bứt phá trong sự nghiệp, xây dựng một thói quen tốt, hay đạt được một mục tiêu cụ thể nào đó.
Ví dụ đơn giản: Nếu trị liệu giúp bạn chữa lành một cái chân đau để đi lại bình thường, thì coaching giống như việc có một huấn luyện viên thể lực giúp bạn từ chỗ đi lại được, chuyển sang có thể chạy marathon.
Hiểu lầm 3: “Có phải đa cấp không con?”
Thú thật đi, nỗi lo này của ba má hoàn toàn có cơ sở, nhất là với môi trường “thượng vàng hạ cám” như hiện nay. Việc của bạn là phải cho thấy sự khác biệt rõ ràng.
Hãy thẳng thắn thừa nhận: “Dạ đúng là có nhiều nơi mạo danh coaching để lừa đảo ba má ạ.” Việc đồng tình này sẽ khiến ba má cảm thấy được lắng nghe. Sau đó, hãy nhấn mạnh: “Nhưng coaching chuyên nghiệp là một dịch vụ rất rõ ràng. Nó giống như con đi học thêm tiếng Anh vậy đó. Có hợp đồng, có lộ trình học từng buổi, có mục tiêu đo lường được. Coach của con không bao giờ hứa hẹn làm giàu nhanh hay thay đổi cuộc đời sau một đêm. Họ chỉ cam kết đồng hành cùng con để con tự đạt được mục tiêu của mình một cách bài bản.”
“Bí kíp” Việt hóa khái niệm Coaching cho ba má dễ hiểu
Sau khi gỡ rối những hiểu lầm, giờ là lúc “Việt hóa” khái niệm này bằng những hình ảnh mà ba má có thể “chạm” vào được.
Dùng phép so sánh gần gũi
Đừng dùng những từ như “khai vấn”, “đặt câu hỏi quyền năng” hay “khai phá tiềm năng”. Nó quá học thuật. Hãy dùng những hình ảnh này:
- Ví dụ 1: Quân sư thời hiện đại
“Ba má cứ hình dung coach giống như một ‘quân sư’ cho sự nghiệp của con vậy. Họ không ra trận đánh giặc thay con. Nhưng họ ngồi cùng con, giúp con phân tích tình hình, vạch ra chiến lược, chỉ ra những ‘điểm mù’ mà một mình con không thấy được. Để từ đó, con ‘ra trận’ tự tin và hiệu quả hơn.” - Ví dụ 2: Huấn luyện viên thể thao
“Nó giống như huấn luyện viên của cầu thủ Quang Hải vậy đó mẹ. Ông Park Hang-seo đâu có vào sân đá bóng thay cho các cầu thủ. Nhưng ông ấy giúp họ luyện tập đúng cách, có chiến thuật thi đấu thông minh và phát huy được hết khả năng của mình. Coach của con cũng vậy, giúp con ‘luyện tập’ các kỹ năng và có ‘chiến thuật’ tốt hơn trong công việc.”
Tập trung vào KẾT QUẢ, không phải quá trình
Phụ huynh là những người rất thực tế. Họ quan tâm đến những lợi ích cụ thể, sờ thấy được.
Thay vì nói những câu trừu tượng như: “Con được thấu hiểu bản thân, sống đúng với giá trị cốt lõi.”
Hãy nói những điều cụ thể và thực tế:
- “Con sẽ tự tin hơn khi đi phỏng vấn xin việc, biết cách trả lời các câu hỏi khó của nhà tuyển dụng.”
- “Con có kế hoạch rõ ràng để 2 năm nữa phấn đấu lên được vị trí trưởng nhóm, thay vì cứ làm việc mông lung không định hướng.”
- “Con sẽ tìm được công việc mình thực sự yêu thích để gắn bó lâu dài, chứ không nhảy việc liên tục làm ba má lo lắng nữa.”
Khi lời nói là chưa đủ: Hãy để hành động lên tiếng
Giải thích thôi chưa đủ, bằng chứng sống mới là thứ có sức nặng nhất.
- Bắt đầu từ những thay đổi nhỏ: Đây là cách thuyết phục âm thầm nhưng hiệu quả nhất. Hãy để ba má thấy bạn trở nên vui vẻ hơn, có kế hoạch hơn. Thay vì cuối tuần nằm ườn lướt điện thoại, bạn ngồi xuống lập kế hoạch cho tuần mới. Thay vì than vãn về công việc, bạn chủ động tìm giải pháp. Những thay đổi tích cực đó tự nó đã là một lời giải thích hoàn hảo.
- Chia sẻ một thành quả cụ thể: Khi có một kết quả tốt, đừng ngần ngại chia sẻ. “Ba má ơi, nhờ mấy buổi nói chuyện với chị coach, con đã tự tin hơn để đề xuất lương. Kết quả là con được tăng 15% đó!” hay “Hôm nay con thuyết trình ý tưởng trong cuộc họp được sếp khen quá trời, cũng nhờ áp dụng mấy kỹ năng mà con được học đó ạ.” Những thành quả nhỏ này có sức nặng hơn vạn lời giải thích suông.
- Mời phụ huynh “tham gia” một cách nhẹ nhàng (nếu có thể): Thỉnh thoảng, một số coach có tổ chức các buổi workshop hay chia sẻ cộng đồng miễn phí. Nếu chủ đề phù hợp (ví dụ: “Giao tiếp trong gia đình”, “Đồng hành cùng con trên con đường sự nghiệp”), hãy thử rủ ba mẹ cùng nghe. “Tối nay chị coach của con có buổi nói chuyện online miễn phí này hay lắm, ba má có muốn nghe cùng cho vui không?”. Việc này giúp họ có cái nhìn trực quan và chính xác hơn về coaching.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng, việc giải thích cho ba má không phải là một cuộc chiến mà bạn cần phải thắng. Đó là một cơ hội để hai thế hệ xích lại gần nhau hơn, để ba má hiểu được những trăn trở và khát vọng của thế giới người trẻ chúng ta. Chìa khóa không nằm ở việc tranh luận đúng sai, mà nằm ở sự kiên nhẫn, sự thấu cảm và khả năng biến những điều phức tạp trở nên thật gần gũi.
Còn bạn thì sao? Bạn đã “Việt hóa” coaching cho gia đình mình như thế nào? Hãy chia sẻ câu chuyện và những “bí kíp” của riêng bạn ở phần bình luận bên dưới nhé
