“Coaching” không phải “dạy đời”, mà là một siêu năng lực bị bỏ quên
Nghe đến hai chữ “coaching”, có lẽ nhiều bạn sẽ hình dung ra một chuyên gia mặc vest, ngồi trong văn phòng sang chảnh và đưa ra những lời khuyên “đao to búa lớn” về cuộc đời. Mình cũng từng nghĩ thế. Nhưng sau những lần may mắn được trải nghiệm và tự thực hành, mình nhận ra một sự thật: coaching không phải là thứ gì đó cao siêu, và chắc chắn không phải là “dạy đời”.
Nói một cách gần gũi nhất, coaching là nghệ thuật lắng nghe và đặt câu hỏi để người khác tự tìm ra câu trả lời cho chính mình. Nó không phải là trao cho ai đó một tấm bản đồ, mà là đưa cho họ một chiếc la bàn.
Hôm trước, cô bạn thân của mình rối tung lên vì không biết nên tham gia CLB Marketing hay CLB Tình nguyện. Phản xạ đầu tiên của mình là tuôn ra một tràng phân tích: “Vào Marketing đi, sau này CV đẹp hơn nhiều”. Nhưng mình đã kịp dừng lại, hít một hơi thật sâu và hỏi: “Điều gì ở CLB Marketing khiến cậu thấy hứng thú nhất? Và điều gì ở CLB Tình nguyện khiến tim cậu rung rinh?”. Chỉ sau vài câu hỏi như vậy, chính cô bạn đã tự “à” lên một tiếng và đưa ra lựa chọn của riêng mình. Đó, coaching đơn giản chỉ có vậy thôi!
Giữa những năm tháng sinh viên đầy ngã rẽ, từ chọn môn, chọn CLB, định hướng thực tập cho đến những drama tình cảm… chúng ta ngập trong những lựa chọn và áp lực. Coaching chính là siêu năng lực giúp bạn tự gỡ rối, tự định hướng, và quan trọng hơn cả, là xây dựng những mối quan hệ sâu sắc và chân thành hơn.
Bỏ túi 3 “vũ khí” coaching tối thượng cho sinh viên
Không cần tham gia khóa học đắt tiền nào cả, bạn hoàn toàn có thể trang bị cho mình siêu năng lực này với 3 “vũ khí” đơn giản sau:
1. Lắng nghe thực thụ (đừng chỉ nghe để đáp lời)
Chúng ta thường có thói quen “nghe” trong khi não bộ đã bận rộn chuẩn bị câu trả lời tiếp theo. Đó là “nghe để đáp”. “Lắng nghe thực thụ” thì khác, đó là nghe để thực sự thấu hiểu. Bạn tập trung 100% vào câu chuyện của người đối diện, không phán xét, không ngắt lời.
Mẹo nhỏ: Lần tới, khi một người bạn chia sẻ, hãy thử tóm tắt lại ý của họ trước khi đưa ra ý kiến của bạn. Ví dụ: “À, vậy có phải ý cậu là cậu đang cảm thấy quá tải vì deadline dồn dập, chứ không phải vì cậu ghét môn học này đúng không?”. Chỉ một hành động nhỏ này thôi cũng khiến người bạn cảm thấy được trân trọng và thấu hiểu vô cùng.
2. Sức mạnh của câu hỏi mở
Câu hỏi đóng (câu trả lời là Có/Không) thường giết chết một cuộc hội thoại. Câu hỏi mở thì ngược lại, nó là chiếc chìa khóa mở ra kho báu suy nghĩ của người khác.
Thay vì hỏi: “Bài tập này khó không?” (câu hỏi đóng).
Hãy thử: “Thử thách lớn nhất của cậu với bài tập này là gì?”.
Những câu hỏi bắt đầu bằng “Cái gì”, “Như thế nào”, “Điều gì”, “Tại sao” sẽ khuyến khích một cuộc trò chuyện sâu sắc, giúp bạn mình tự đào sâu vào vấn đề của họ thay vì chỉ chờ đợi một giải pháp ăn sẵn.
3. Sự im lặng “vàng”
Khi trò chuyện, chúng ta thường sợ những khoảng lặng và luôn cố gắng lấp đầy chúng. Nhưng trong coaching, sự im lặng lại là một công cụ cực kỳ mạnh mẽ. Đừng vội lấp đầy những khoảng trống. Đôi khi, cho bạn mình một chút không gian để tự suy nghĩ, tự sắp xếp những dòng cảm xúc hỗn loạn chính là sự giúp đỡ tốt nhất. Khoảng lặng đó không phải là sự khó xử, đó là không gian để câu trả lời được nảy mầm.
Thực chiến coaching trong 3 “điểm nóng” giảng đường
Lý thuyết là vậy, còn áp dụng vào thực tế thì sao? Đây là 3 tình huống quen thuộc mà bạn có thể “ra tay” ngay!
Học nhóm “bớt” drama
Khi có một thành viên đưa ra ý tưởng mà bạn không đồng tình, thay vì thẳng thừng chỉ trích “ý này dở tệ”, hãy thử vai trò của một người coach cho cả nhóm. Hãy hỏi: “Làm thế nào để chúng ta có thể phát triển ý tưởng này tốt hơn?” hoặc “Điều gì trong ý tưởng của bạn mà chúng ta nên giữ lại và xây dựng tiếp?”. Cách tiếp cận này biến một cuộc tranh cãi tiềm tàng thành một buổi brainstorming đầy tính xây dựng.
Định hướng tương lai bớt mông lung
Bạn không cần ai coach mình cả, bạn hoàn toàn có thể tự coach bản thân! Khi cảm thấy lạc lối, hãy ngồi xuống và tự hỏi mình những câu hỏi quyền năng này:
- Nếu không phải lo lắng về tiền bạc hay ý kiến của người khác, mình thực sự muốn làm gì?
- Trong 3 môn học kỳ này, môn nào khiến mình thấy có năng lượng nhất mỗi khi học? Tại sao?
- Khoảnh khắc nào trong tuần qua khiến mình cảm thấy tự hào và sống động nhất?
Hãy thành thật trả lời, và bạn sẽ ngạc nhiên với những gì mình khám phá ra đó.
Tâm sự cùng bạn bè
Khi một người bạn tìm đến bạn vì thất tình hay stress, hãy nén ham muốn trở thành “chuyên gia tình yêu” hay “nhà tư vấn tâm lý”. Những lời khuyên như “thôi quên nó đi”, “đừng buồn nữa” thường không có tác dụng. Thay vào đó, hãy thử hỏi:
- “Cậu cần gì ở tớ ngay lúc này?” (Đôi khi họ chỉ cần một người ngồi im bên cạnh).
- “Điều gì có thể giúp cậu cảm thấy tốt hơn dù chỉ 1% thôi?” (Câu hỏi này giúp họ tập trung vào những hành động nhỏ và khả thi).
Bạn sẽ trở thành một bờ vai vững chãi hơn bất kỳ lời khuyên sáo rỗng nào.
Bắt đầu từ đâu? Hành trình “tự coach” ngay hôm nay
Nghe thì có vẻ nhiều thứ, nhưng bạn có thể bắt đầu hành trình này với những bước cực kỳ nhỏ:
- Viết nhật ký bằng câu hỏi: Mỗi tối, thay vì chỉ kể lể, hãy dành 5 phút trả lời 2 câu hỏi: “Hôm nay, điều gì khiến mình tự hào về bản thân?” và “Nếu được làm lại một việc trong ngày, mình sẽ làm khác đi như thế nào và tại sao?”.
- Tìm một “buddy” cùng tiến: Rủ một người bạn thân mà bạn tin tưởng, cam kết mỗi tuần dành ra 30 phút để thay phiên lắng nghe và đặt câu hỏi cho nhau về những khó khăn, trăn trở. Không khuyên bảo, chỉ lắng nghe và hỏi.
- Tò mò hơn một chút: Trong mỗi cuộc trò chuyện, hãy đặt mục tiêu tìm hiểu thêm một điều mới mẻ về người đối diện, thay vì chỉ tập trung vào việc thể hiện bản thân. Sự tò mò chân thành chính là khởi đầu của mọi kỹ năng coaching.
Bốn năm đại học không chỉ là nơi để nhồi nhét kiến thức, mà còn là “phòng gym” hoàn hảo để rèn luyện những kỹ năng mềm quý giá. Coaching không chỉ là một kỹ năng, nó là một tư duy, một thái độ sống giúp bạn trưởng thành hơn, tự tin hơn và kết nối sâu sắc hơn với mọi người xung quanh.
Siêu năng lực này không tự nhiên mà có, nó cần được luyện tập mỗi ngày. Vậy thì, ngay ngày mai, bạn sẽ thử đặt một câu hỏi “mở” và lắng nghe sâu hơn với ai? Một người bạn, một thành viên trong gia đình, hay có lẽ, hãy bắt đầu từ chính bản thân mình?
