Hôm trước lướt mạng, mình thấy profile một chị coach xịn sò, đọc bài của chị xong thấy như có người gãi đúng chỗ ngứa bấy lâu. Nhưng kéo đến phần chi phí, mình vội vàng… lướt đi chỗ khác. Quen không? Cái cảm giác “muốn lắm nhưng tiền đâu” chắc chẳng của riêng ai, nhất là với những người trẻ như chúng ta.
Coaching, dù là hướng nghiệp hay cuộc sống, vẫn thường bị gắn mác “xa xỉ”. Nhưng sau vài lần mạnh dạn bước qua cái ngại “ví mỏng”, mình nhận ra một sự thật: gặp coach không nhất thiết phải có một tài khoản ngân hàng rủng rỉnh. Nó là một khoản đầu tư, và khoản đầu tư thông minh nhất luôn bắt đầu bằng sự chuẩn bị.
Hầu hết các coach đều có một buổi phỏng vấn/khám phá (discovery call) miễn phí kéo dài khoảng 30 phút. Đây chính là “sân khấu” của bạn. Thay vì lo lắng, sao không biến nó thành cơ hội để chứng tỏ bạn là một “món hời” mà coach không thể bỏ lỡ? Tin mình đi, sự chuẩn bị kỹ lưỡng chính là “vốn” lớn nhất của bạn đấy.
Bước 1: “Biết người, biết ta” – Bài tập về nhà trước giờ G
Đừng bao giờ bước vào một buổi discovery call với cái đầu trống rỗng. Hãy tưởng tượng bạn đang đi phỏng vấn cho một công việc mơ ước, bạn cần làm bài tập về nhà thật kỹ lưỡng.
Nghiên cứu về coach
Hãy dành thời gian “stalk” coach một cách có chiến lược. Đọc kỹ website, lướt fanpage, xem các bài chia sẻ của họ trên LinkedIn. Tự hỏi mình:
- Họ chuyên về mảng gì? Có những coach chuyên về chuyển ngành cho dân IT, có người lại mạnh về xây dựng thương hiệu cá nhân cho freelancer, hoặc giúp các bạn sinh viên tìm ra định hướng. Tìm đúng người là bạn đã thành công 50%.
- Phong cách của họ có hợp với mình không? Qua các bài viết, video, bạn sẽ cảm nhận được phong cách của họ: là người năng lượng, thúc đẩy và thẳng thắn, hay là người nhẹ nhàng, sâu lắng, tập trung vào việc lắng nghe? Hãy chọn người mà bạn cảm thấy có thể tin tưởng và cởi mở.
Làm rõ bản thân
Coach không phải thầy bói. Họ không thể nhìn vào bạn và phán “con đường của con là đây”. Bạn phải là người cung cấp “dữ liệu”. Trước buổi hẹn, hãy ngồi xuống và trả lời những câu hỏi này:
- Khó khăn cụ thể của mình là gì? Đừng nói chung chung “Em đang mông lung”. Hãy cụ thể hơn: “Em học ngành Tài chính nhưng càng học càng thấy không hợp, em thích viết lách nhưng không biết bắt đầu từ đâu để biến nó thành một công việc”.
- Mục tiêu mình muốn đạt được là gì? Cố gắng biến nó thành mục tiêu SMART (Cụ thể, Đo lường được, Khả thi, Liên quan, Có thời hạn). Thay vì “Em muốn làm marketing”, hãy thử: “Trong 3 tháng tới, em muốn tìm được công việc content marketing đầu tiên, kể cả vị trí thực tập sinh có lương”.
Chuẩn bị câu hỏi “đắt giá”
Soạn sẵn 3-5 câu hỏi trọng tâm để hỏi coach. Điều này không chỉ giúp bạn giải đáp thắc mắc mà còn cho thấy bạn thực sự nghiêm túc và tôn trọng thời gian của cả hai. Ví dụ:
- “Em thấy chị có kinh nghiệm giúp các bạn mới ra trường, theo chị, sai lầm lớn nhất mà các bạn ấy thường mắc phải khi tìm việc là gì?”
- “Dựa trên những gì em chia sẻ, anh nghĩ đâu là điểm mù lớn nhất mà em chưa nhìn ra ở bản thân?”
Bước 2: Chuẩn bị “hành trang” – Những thứ miễn phí nhưng cực kỳ hiệu quả
Bạn không có nhiều tiền, nhưng bạn có sự chân thành, thái độ cầu thị và một câu chuyện. Đó là những thứ không tiền nào mua được.
Một bản “tự bạch” 2 phút
Thời gian là vàng bạc, đặc biệt là trong 30 phút. Hãy chuẩn bị một đoạn giới thiệu ngắn gọn, súc tích về bản thân, vấn đề bạn gặp phải và kỳ vọng của bạn. Cấu trúc có thể là:
“Chào anh/chị, em là [Tên], sinh viên năm cuối ngành [Ngành học]. Thời gian gần đây em đang rất hoang mang giữa lựa chọn học lên Thạc sĩ hay đi làm ngay. Em tìm đến chị vì thấy chị có nhiều chia sẻ sâu sắc về việc định hướng sự nghiệp cho người mới bắt đầu, và em hy vọng có thể nghe được góc nhìn của chị về trường hợp của em.”
Nghe chuyên nghiệp và rõ ràng hơn hẳn, đúng không?
Tâm thế cởi mở và cầu thị
Coach không phải là người ban “phép màu” hay đưa ra đáp án sẵn có. Họ sẽ đặt câu hỏi để bạn tự tìm ra câu trả lời. Vì vậy, hãy cho họ thấy bạn sẵn sàng lắng nghe, tiếp thu và quan trọng nhất là hành động. Đừng chỉ ngồi đợi giải pháp. Hãy cùng họ thảo luận, suy nghĩ. Một người có thái độ “dám làm, dám thay đổi” luôn hấp dẫn hơn một người chỉ biết than vãn.
Minh bạch về ngân sách
Đây là phần nhiều bạn ngại nhất, nhưng lại quan trọng nhất. Im lặng rồi “lặn mất tăm” sau khi nghe báo giá là một hành động rất thiếu chuyên nghiệp. Thay vào đó, hãy thẳng thắn.
Vào cuối buổi nói chuyện, bạn có thể chia sẻ: “Em thực sự cảm thấy buổi nói chuyện hôm nay rất giá trị và muốn được làm việc lâu dài với anh/chị. Tuy nhiên, với ngân sách của một người mới đi làm, gói coaching này hiện tại hơi vượt khả năng của em. Không biết mình có những lựa chọn nào khác linh hoạt hơn không ạ?”
Sự chân thành và thẳng thắn luôn được đánh giá cao. Rất có thể họ sẽ có những giải pháp mà bạn không ngờ tới.
Bước 3: Tối ưu hoá buổi phỏng vấn – Biến 30 phút thành “vàng”
Giờ là lúc thực chiến. Hãy tận dụng từng giây từng phút.
Đi thẳng vào vấn đề
Sau màn chào hỏi, hãy trình bày ngay “bản tự bạch” 2 phút mà bạn đã chuẩn bị. Đừng mất thời gian vào những câu chuyện ngoài lề. 30 phút trôi qua nhanh lắm!
Lắng nghe chủ động và ghi chú
Đừng chỉ nghe, hãy “lắng” nghe. Chú ý cách coach đặt câu hỏi, cách họ tóm tắt lại vấn đề của bạn. Đó thường là những lúc họ phản chiếu lại những “điểm mù” mà bạn không nhận ra. Ghi lại những ý tưởng, những câu hỏi hay, những gợi ý bất chợt. Đôi khi, chỉ một câu nói của họ cũng có thể là chìa khóa mở ra một cánh cửa mới trong suy nghĩ của bạn.
Hỏi về các lựa chọn thay thế
Như đã nói ở trên, nếu gói coaching 1:1 quá tầm với, đừng ngần ngại hỏi về các hình thức khác. Rất nhiều coach có:
- Coaching nhóm (Group coaching): Chi phí rẻ hơn nhiều mà bạn vẫn nhận được giá trị và học hỏi từ câu chuyện của người khác.
- Workshop hoặc khóa học ngắn ngày: Tập trung giải quyết một vấn đề cụ thể với chi phí mềm hơn.
- Một buổi tư vấn chuyên sâu duy nhất (Single session): Thay vì cam kết một lộ trình dài, bạn có thể trả tiền cho một buổi duy nhất để “gỡ rối” một vấn đề cấp bách.
***
Cuối cùng, mình muốn nói rằng, “tiền ít” không có nghĩa là “hết lựa chọn”. Một sự chuẩn bị kỹ lưỡng và một thái độ chuyên nghiệp có thể gây ấn tượng mạnh mẽ hơn bất kỳ số tiền nào. Nó cho coach thấy bạn không chỉ tìm kiếm sự giúp đỡ, mà bạn còn xứng đáng để họ đầu tư thời gian và tâm huyết.
Vậy, sau khi đọc xong bài viết này, bạn sẽ làm gì?
Nếu bạn đã tìm được một coach phù hợp, hãy mạnh dạn book một buổi discovery call. Nếu chi phí là rào cản, đừng ngần ngại đề xuất một phương án trong khả năng của bạn.
Nếu chưa phù hợp, hãy gửi một email cảm ơn chân thành sau buổi nói chuyện. Một lời cảm ơn không tốn của bạn đồng nào, nhưng nó giúp xây dựng một mối quan hệ tốt đẹp. Biết đâu vài tháng nữa, họ có một chương trình ưu đãi và bạn sẽ là người đầu tiên họ nhớ đến.
Đừng để nỗi lo tài chính ngăn cản bạn tìm kiếm sự giúp đỡ trên hành trình phát triển bản thân. Mọi con đường lớn đều bắt đầu bằng một bước chân nhỏ, và bước chân đó có thể chính là việc bạn chuẩn bị thật tốt cho 30 phút sắp tới. Chúc bạn may mắn
