Feedback: Hỏi sao cho khéo, nhận sao cho ngầu?

“Trang à, em vào đây anh có vài điều muốn góp ý…”

Cú “knock-out” huyền thoại. Tôi vẫn nhớ như in cảm giác đó, dù đã đi làm được vài năm. Tim bắt đầu đập một nhịp lỡ, một nhịp nhanh. Mồ hôi lạnh toát sau gáy. Não tự động “xù lông nhím” chuẩn bị cho một cuộc tấn công vô hình. Dự án mình thức trắng mấy đêm liền, đứa con tinh thần mình vừa tự hào khoe với cả thế giới, sắp bị “vùi dập” ư?

Nếu bạn cũng từng trải qua cảm giác quen thuộc đến “dở khóc dở cười” này, thì chào mừng bạn đến với câu lạc bộ những người sợ feedback. Tại sao những lời góp ý, vốn dĩ được sinh ra để giúp chúng ta tốt hơn, lại đáng sợ đến vậy? Phải chăng nó chỉ là một lời chê bai được gói trong lớp giấy bóng kính mang tên “xây dựng”?

Yên tâm, bài viết này không phải để kể khổ đâu. Với kinh nghiệm của một người từng “lên bờ xuống ruộng” vì feedback và may mắn được coaching để thay đổi góc nhìn, tôi sẽ chia sẻ với bạn cách biến nỗi sợ này thành sức mạnh, biến những lời góp ý thành “vũ khí” lợi hại trên con đường phát triển bản thân.

Tại sao chúng ta lại “dị ứng” với feedback?

Trước khi tìm thuốc chữa, hãy cùng nhau “bắt bệnh”. Việc chúng ta cảm thấy khó chịu khi nhận feedback là hoàn toàn bình thường, và nó có những lý do sâu xa cả về tâm lý lẫn văn hóa.

Bộ não “phản chủ”: Về cơ bản, não bộ của chúng ta được lập trình để bảo vệ cái tôi. Nó như một hệ thống báo cháy siêu nhạy. Bất kỳ lời góp ý nào, dù nhẹ nhàng đến đâu, cũng có thể bị “hệ thống” này nhận diện là một cuộc tấn công vào năng lực, vào giá trị bản thân. Và phản ứng tức thì là gì? Phòng thủ, phản bác, hoặc tệ hơn là đóng sập cửa lại.
Văn hóa “ngại mất lòng”: Người Việt mình có câu “lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Điều này rất hay, nhưng đôi khi nó khiến việc góp ý thẳng thắn trở nên khó khăn. Vì sợ làm tổn thương người khác, chúng ta thường có xu hướng góp ý vòng vo, hoặc tệ hơn là im lặng. Chính điều này vô tình tạo ra một môi trường nơi feedback là một thứ gì đó nặng nề, thiếu tự nhiên, và khi nó xuất hiện, ai cũng cảm thấy không thoải mái.
“Bóng ma” quá khứ: Chắc hẳn ai trong chúng ta cũng từng là nạn nhân của những lời nhận xét thiếu tinh tế. Đó có thể là câu nói của thầy cô năm xưa, hay một lời phán xét xanh rờn từ người sếp cũ: “Em làm ăn chán thế?”, “Sao cái này đơn giản vậy mà cũng không biết?”. Những trải nghiệm tồi tệ đó như những vết sẹo, khiến chúng ta hình thành một lớp áo giáp phòng thủ và trở nên đa nghi với mọi lời góp ý sau này.

“Hỏi sao cho khéo?” – Nghệ thuật yêu cầu feedback có tâm

Chìa khóa đầu tiên để thay đổi cuộc chơi chính là: Đừng bị động chờ đợi, hãy chủ động tìm kiếm. Khi bạn là người cầm trịch, bạn sẽ ở một tâm thế hoàn toàn khác.

Cụ thể hóa câu hỏi: Thay vì hỏi một câu chung chung và mở toang như “Anh/chị thấy bài thuyết trình của em sao ạ?”, hãy thử hỏi một cách có định hướng hơn. Cách hỏi này cho thấy bạn đã tự suy ngẫm và thực sự muốn cải thiện.

Ví dụ: “Anh thấy phần mở đầu trong slide của em đã đủ thu hút chưa ạ, hay em cần thêm số liệu nào để tăng tính thuyết phục?”, hoặc “Chị ơi, trong email em gửi khách hàng vừa rồi, văn phong của em đã đủ chuyên nghiệp chưa, có đoạn nào chị thấy hơi dài dòng không ạ?”
Chọn đúng “thiên thời, địa lợi”: Đừng bao giờ chặn sếp ở cửa thang máy hay hỏi một người đồng nghiệp đang bù đầu với deadline. Sự vội vã của họ sẽ chỉ mang lại cho bạn những câu trả lời qua loa. Hãy chuyên nghiệp và tôn trọng thời gian của người khác. Một câu đề nghị đơn giản như: “Anh ơi, em có thể xin anh 5-10 phút vào chiều nay để nhờ anh góp ý về bản kế hoạch này được không ạ?” sẽ hiệu quả hơn rất nhiều.
Thể hiện thái độ cầu thị: Hãy bắt đầu cuộc trò chuyện bằng cách cho người đối diện thấy bạn thực sự muốn lắng nghe để tốt hơn, chứ không phải để nghe lời khen.

Ví dụ: “Em đang muốn cải thiện kỹ năng viết báo cáo nên rất muốn lắng nghe góc nhìn của chị để có thể làm tốt hơn trong những lần tới.” Một câu nói chân thành sẽ “mở khóa” và khuyến khích họ chia sẻ thật lòng hơn.

“Nhận sao cho ngầu?” – Bí quyết tiếp thu góp ý không “toang”

Đây là phần khó nhằn nhất, nhưng cũng là lúc bạn thể hiện sự chuyên nghiệp và bản lĩnh của mình. “Ngầu” ở đây không có nghĩa là bất cần, mà là bình tĩnh, cởi mở và thông thái.

Quy tắc 3 giây: Hít thở, đừng phản bác: Ngay khoảnh khắc bạn nghe một lời nhận xét không như ý, não bạn sẽ gào lên: “Không phải, ý em là…”. Hãy chống lại sự thôi thúc đó! Hít một hơi thật sâu, đếm 1-2-3, và nhắc nhở bản thân: Nhiệm vụ của mình lúc này là nghe để hiểu, không phải nghe để cãi.
Đặt câu hỏi làm rõ, không phải để “bật lại”: Thay vì dùng lý lẽ để bào chữa, hãy dùng câu hỏi để đào sâu vấn đề một cách khách quan. Điều này không chỉ giúp bạn hiểu rõ gốc rễ của lời góp ý mà còn cho người đối diện thấy bạn đang thực sự lắng nghe.

Ví dụ: Thay vì nói “Tại lúc đó em bận quá…”, hãy hỏi “Anh/chị có thể cho em một ví dụ cụ thể về lúc em xử lý tình huống đó chưa khéo được không ạ?” hoặc “Theo anh/chị, để cải thiện điểm này, em nên bắt đầu từ đâu ạ?”.
Lời cảm ơn chân thành: Đây là điều bắt buộc. Bất kể lời feedback đó ngọt ngào hay đắng ngắt, dễ nghe hay khó nghe, hãy luôn kết thúc bằng một lời cảm ơn. “Cảm ơn anh/chị đã dành thời gian góp ý chi tiết cho em.” Lời cảm ơn này không chỉ thể hiện sự tôn trọng, nó còn là một lời khẳng định rằng bạn trân trọng sự giúp đỡ của họ và khuyến khích họ tiếp tục cho bạn những lời khuyên quý giá trong tương lai.

Từ lời nói đến hành động: Biến feedback thành nấc thang tiến bộ

Nghe xong, cảm ơn xong rồi để đó thì cũng bằng không. Bước cuối cùng và quan trọng nhất là biến những lời góp ý thành hành động cụ thể.

Sàng lọc thông tin: Không phải mọi lời góp ý đều là “chân lý”. Hãy học cách “đãi cát tìm vàng”. Ưu tiên những điểm được nhiều người cùng góp ý, hoặc những nhận xét đến từ người có chuyên môn và bạn thực sự tin tưởng.
Lập kế hoạch hành động “tí hon”: Đừng cố gắng thay đổi mọi thứ cùng một lúc. Hãy chia nhỏ mục tiêu. Nếu feedback là “cần chủ động hơn trong công việc”, một hành động “tí hon” bạn có thể làm ngay là: “Trong buổi họp team tuần tới, mình sẽ chủ động đề xuất một ý tưởng cải tiến nhỏ”. Những bước đi nhỏ sẽ tạo ra những thay đổi lớn.
Follow-up (Không bắt buộc nhưng cực kỳ “ghi điểm”): Sau khoảng một, hai tuần, bạn có thể quay lại người đã góp ý cho mình và chia sẻ kết quả. Một email hoặc tin nhắn ngắn: “Chị ơi, nhờ góp ý của chị về cách trình bày email lần trước, em đã thử áp dụng và được khách hàng khen rõ ràng hơn hẳn. Em cảm ơn chị nhiều lắm!”. Hành động nhỏ này sẽ khiến họ cảm thấy sự giúp đỡ của mình có giá trị và chắc chắn sẽ sẵn lòng giúp bạn nhiều hơn nữa.

Feedback thực chất là một món quà, nhưng nó thường được gói trong một chiếc hộp trông không mấy bắt mắt. Việc yêu cầu và tiếp nhận feedback không phải là một kỹ năng bẩm sinh, nó cần được mài giũa mỗi ngày. Bằng cách chủ động hỏi một cách khéo léo, bình tĩnh lắng nghe một cách thông thái, và biến lời nói thành hành động, bạn đang tự trao cho mình chiếc chìa khóa để mở ra cánh cửa của sự bứt phá.

Vậy nên, ngay trong tuần này, hãy thử áp dụng một trong những cách trên để xin feedback từ sếp, giảng viên, hay một người đồng nghiệp mà bạn tin tưởng xem sao nhé.

Còn bạn, bạn có “tuyệt chiêu” nào để đối mặt với những lời góp ý không? Hãy chia sẻ ở phần bình luận bên dưới nhé