Chắc bạn cũng giống tôi, lướt mạng xã hội dạo này và thấy từ khóa “coaching” (khai vấn) xuất hiện khắp nơi. Từ các anh chị doanh nhân thành đạt đến các bạn trẻ vừa ra trường, nhà nhà người người nói về coaching. Áp lực từ trường lớp, deadline công việc, hoang mang về con đường tương lai… có lẽ là “đặc sản” của thế hệ chúng ta. Giữa mớ bòng bong đó, coaching nổi lên như một chiếc phao cứu sinh.
Nhưng khoan, nó có thật sự “thần thánh” như lời đồn? Hay chỉ là một trào lưu sớm nở tối tàn? Bản thân mình từng là một đứa hoài nghi, nhưng cũng chính là người đã trải nghiệm và nhận được những giá trị không ngờ từ coaching. Vậy nên, trong bài blog hôm nay, hãy cùng tôi, dưới góc nhìn của một người trong cuộc và có tìm hiểu, “giải mã” xem coaching có thực sự là “bạn thân” mới mà Gen Z chúng ta đang tìm kiếm không nhé.
Coaching là gì và… không phải là gì?
Trước hết, chúng ta cần làm rõ một chút để không bị “lạc trôi” giữa các khái niệm.
Nói một cách đơn giản nhất, coaching là quá trình một người coach (nhà khai vấn) đồng hành cùng bạn, sử dụng kỹ năng đặt câu hỏi sâu sắc và lắng nghe để giúp bạn tự khám phá câu trả lời từ bên trong, từ đó khai phá tiềm năng và đạt được mục tiêu của mình.
Điều quan trọng nhất cần nhớ: Coach không cho bạn lời khuyên. Họ tin rằng bạn mới chính là chuyên gia trong cuộc đời mình.
Nghe hơi lạ đúng không? Để dễ hình dung, hãy phân biệt coaching với những “người bạn” khác nhé:
- Mentor (Cố vấn): Là người đi trước, nhiều kinh nghiệm hơn và sẽ chia sẻ, truyền lại kiến thức, kinh nghiệm của họ cho bạn. Ví dụ: Một anh trưởng phòng marketing sẽ mentor cho bạn nhân viên mới vào nghề.
- Consultant (Tư vấn): Là chuyên gia được thuê để đưa ra giải pháp cho một vấn đề cụ thể của bạn. Ví dụ: Bạn thuê chuyên gia tư vấn tài chính để giúp bạn xây dựng kế hoạch tiết kiệm.
- Therapist (Nhà trị liệu): Là người giúp bạn chữa lành những tổn thương tâm lý trong quá khứ, xử lý các vấn đề về sức khỏe tinh thần.
Còn Coach thì sao? Hãy tưởng tượng bạn là một sinh viên năm cuối đang đứng giữa ngã ba đường: học thạc sĩ, đi làm trái ngành hay theo đuổi đam mê startup? Một người coach sẽ không bảo bạn: “Em nên đi làm ngay đi cho có kinh nghiệm!“. Thay vào đó, họ sẽ hỏi:
- “Điều gì khiến em thực sự hào hứng khi nghĩ về mỗi lựa chọn?”
- “Nếu tiền bạc không phải là vấn đề, em sẽ chọn con đường nào?”
- “Trong 5 năm tới, em muốn nhìn thấy mình trở thành một người như thế nào?”
Bạn thấy đấy, họ không đưa ra câu trả lời. Họ đưa cho bạn một tấm gương và một ngọn đuốc, để bạn tự soi chiếu và tìm ra con đường của chính mình.
“Lời phán quyết” từ khoa học: Bằng chứng đâu?
“Nghe thì hay đấy, nhưng có bằng chứng nào không hay chỉ là nói suông?”. Mình hiểu sự hoài nghi này, vì mình cũng từng như vậy. Rất may, hiệu quả của coaching không chỉ là cảm tính mà đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu.
Liên đoàn Khai vấn Quốc tế (ICF) – tổ chức uy tín nhất thế giới trong lĩnh vực này – đã thực hiện nhiều khảo sát toàn cầu và chỉ ra những kết quả đáng kinh ngạc. Ví dụ, một báo cáo lớn của họ cho thấy những người tham gia coaching đã có những cải thiện rõ rệt:
- Hơn 80% cho biết sự tự tin của họ tăng lên.
- Hơn 70% cải thiện hiệu suất công việc và kỹ năng giao tiếp.
- Gần 90% cảm thấy hài lòng với trải nghiệm coaching và sẵn sàng giới thiệu cho người khác.
Nói một cách dễ hiểu cho người trẻ chúng mình, những con số này có nghĩa là gì? Nó có nghĩa là sau quá trình coaching, bạn không chỉ “cảm thấy” tốt hơn, mà còn thực sự hành động quyết đoán hơn, làm việc hiệu quả hơn, và giao tiếp với sếp hay đồng nghiệp cũng “mượt” hơn hẳn. Khoa học đã lên tiếng rằng, đây không phải là một liệu pháp tinh thần mơ hồ, mà là một công cụ phát triển bản thân có cơ sở và mang lại kết quả đo lường được.
Coaching – “Thuốc bổ” cho hành trình trưởng thành
Vậy những lợi ích này được áp dụng vào cuộc sống của một người trẻ đang chật vật lớn lên như thế nào?
Tăng cường sự tự tin và định hướng rõ ràng
Mình còn nhớ như in cảm giác lúc mới ra trường, cầm tấm bằng trên tay mà tương lai thì mờ mịt như một trò đùa. Gửi CV khắp nơi, công việc nào cũng thấy “na ná”, không biết mình thực sự muốn gì. Đó là lúc coaching giúp mình xây dựng lại “tấm bản đồ” sự nghiệp từ con số không. Qua những câu hỏi của coach, mình dần nhận ra giá trị cốt lõi của bản thân, đâu là thế mạnh mình chưa từng biết, và công việc như thế nào sẽ khiến mình thấy có ý nghĩa. Từ đó, mình tự tin hơn hẳn khi đi phỏng vấn và lựa chọn được con đường phù hợp.
Cải thiện kỹ năng mềm và hiệu suất làm việc
Bạn có bao giờ sợ phát biểu trong cuộc họp, ngại trình bày ý tưởng của mình vì sợ bị chê? Hay gặp khó khăn khi làm việc nhóm vì không biết cách trao đổi thẳng thắn? Coaching chính là một “phòng gym” an toàn để bạn rèn luyện những kỹ năng này. Coach sẽ giúp bạn nhận ra những niềm tin giới hạn đang cản trở bạn (ví dụ: “Mình nói không hay, không ai muốn nghe đâu“) và cùng bạn thực hành những bước nhỏ để thay đổi. Kết quả là bạn không chỉ giao tiếp tốt hơn, mà hiệu suất công việc cũng tăng lên khi bạn dám thể hiện bản thân mình.
Quản lý căng thẳng và cân bằng cuộc sống
“Chạy deadline sấp mặt”, áp lực từ gia đình, so sánh bản thân với bạn bè trên mạng xã hội… Đôi khi, chúng ta cảm thấy như sắp “nổ tung”. Coaching giúp bạn lùi lại một bước, nhìn nhận những áp lực này một cách khách quan hơn. Thay vì bị cuốn đi, bạn sẽ học cách xác định đâu là việc quan trọng, cách nói “không” với những đòi hỏi vô lý, và xây dựng những thói quen lành mạnh để sạc lại năng lượng. Nó không làm deadline biến mất, nhưng nó cho bạn “bộ công cụ” để đối phó với chúng một cách bình tĩnh và hiệu quả hơn.
Chọn mặt gửi vàng: Coaching không phải “cây đũa thần”
Đến đây, có lẽ bạn đang rất hào hứng. Nhưng mình cần phải nói một sự thật quan trọng: Coaching chỉ hiệu quả khi bạn thực sự sẵn sàng và cam kết.
Hãy tưởng tượng coach là một huấn luyện viên cá nhân (PT) ở phòng gym. Họ có thể chỉ cho bạn bài tập đúng, lên lịch tập khoa học, và động viên bạn. Nhưng người phải đổ mồ hôi, phải nâng những quả tạ nặng trĩu chính là BẠN. Nếu bạn chỉ đến ngồi chơi, mong PT tập hộ mình thì sẽ chẳng có kết quả nào cả. Coaching cũng vậy. Nó đòi hỏi sự chủ động, trung thực với bản thân và dũng cảm hành động.
Bên cạnh đó, thị trường coaching hiện nay cũng khá “thượng vàng hạ cám”. Vì vậy, việc lựa chọn một người coach phù hợp là vô cùng quan trọng. Đừng vội tin những lời quảng cáo hào nhoáng. Hãy tìm một người coach được đào tạo bài bản (có chứng chỉ từ các tổ chức uy tín như ICF), có đạo đức nghề nghiệp, và quan trọng nhất là bạn cảm thấy “hợp cạ”, tin tưởng khi trò chuyện cùng họ.
Bạn đã sẵn sàng “khai phá” bản thân cùng coaching?
Tóm lại, coaching không phải là một liều thuốc tiên giải quyết mọi vấn đề, nhưng nó là một chất xúc tác cực kỳ mạnh mẽ, được khoa học chứng minh, có thể giúp người trẻ chúng ta vượt qua những chông chênh của tuổi trưởng thành, trở nên tự tin, rõ ràng và bản lĩnh hơn.
Nếu bạn đọc đến đây và cảm thấy “chạm”, có lẽ đã đến lúc bạn nên cho mình một cơ hội. Thay vì chỉ nói “Hãy tìm hiểu đi”, mình gợi ý bạn một vài hành động cụ thể có thể làm ngay:
- Tự coach cho chính mình: Hãy dành 15 phút yên tĩnh, lấy giấy bút ra và thử trả lời vài câu hỏi: “Thử thách lớn nhất của mình lúc này là gì?”, “Nếu mình có một cây đũa thần, mình sẽ thay đổi điều gì ngay lập tức?”, “Hành động nhỏ nhất mình có thể làm ngay hôm nay để tiến gần hơn đến điều đó là gì?”.
- Tìm kiếm các phiên coach thử (chemistry call): Hầu hết các coach chuyên nghiệp đều có những buổi nói chuyện 15-30 phút miễn phí để hai bên tìm hiểu nhau. Bạn chẳng mất gì cả. Hãy tìm kiếm trên các nền tảng kết nối coach chuyên nghiệp hoặc các cộng đồng phát triển bản thân, đặt lịch với 2-3 người coach để xem bạn cảm thấy kết nối với ai nhất.
- Đọc và lắng nghe nhiều hơn: Có rất nhiều sách, podcast, blog chất lượng về coaching. Việc tìm hiểu kiến thức nền tảng sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về quy trình và biết mình thực sự cần gì.
Hành trình trưởng thành chưa bao giờ là dễ dàng, nhưng bạn không cần phải đi một mình. Đầu tư vào việc thấu hiểu và phát triển bản thân chính là khoản đầu tư thông minh nhất. Biết đâu đấy, một “người bạn đồng hành” mang tên coaching lại chính là mảnh ghép còn thiếu trên con đường bạn đi?
