Khi Client cứ “chạy vòng tròn” và Coach thì bối rối
Đã bao giờ trong một phiên coach, bạn có cảm giác như đang cùng client của mình lạc vào một mê cung vô hình chưa? Họ kể về cùng một vấn đề, với cùng một cảm giác bế tắc, hết tuần này qua tuần khác. Bạn lắng nghe, bạn đồng cảm, bạn đặt câu hỏi, nhưng dường như mọi con đường đều dẫn về điểm xuất phát. Đây là một trong những thử thách lớn nhất, đặc biệt là với các Coach trẻ mới bước vào nghề.
Nhiều người trong chúng ta chưa quen với việc gọi tên và đối diện trực tiếp với những khuôn mẫu tư duy đã ăn sâu. Vai trò của Coach không chỉ đơn thuần là người lắng nghe, mà còn là người bạn đồng hành cầm đuốc soi đường, giúp client nhận ra chính “mê cung” mà họ đang mắc kẹt.
Bài viết này không cung cấp lý thuyết suông. Đây là một “bộ công cụ” thực chiến, chắt lọc từ những tình huống thực tế với những câu hỏi quyền năng và kỹ thuật đơn giản. Mục tiêu là giúp bạn tự tin hơn trong việc dẫn dắt client phá vỡ vòng lặp suy nghĩ, từ đó tạo ra những chuyển hóa sâu sắc và bền vững.
“Lắng nghe và Soi chiếu” – Những dấu hiệu vàng của Vòng lặp
Bước đầu tiên và quan trọng nhất chính là nhận diện. Một vòng lặp suy nghĩ thường ẩn mình rất kỹ sau những câu chuyện thường ngày. Tai và mắt của Coach chính là công cụ rà soát nhạy bén nhất.
Lắng nghe các “từ khóa” tuyệt đối
Hãy đặc biệt chú ý khi client sử dụng những từ mang tính tuyệt đối hóa như: “luôn luôn”, “không bao giờ”, “lúc nào cũng”, “chẳng ai”, “tất cả mọi người”, “lại thế rồi”. Đây là những lá cờ đỏ báo hiệu một niềm tin cố hữu, một quy luật bất biến mà client đã tự đặt ra cho cuộc đời mình.
Ví dụ thực tế: Khi client chia sẻ: “Em lúc nào cũng làm hỏng những việc quan trọng nhất.”, đó chính là lúc bạn cần dừng lại và khám phá sâu hơn.
Kỹ thuật “Tấm gương phản chiếu” một cách tinh tế
Thay vì phán xét hay đưa ra lời khuyên, hãy nhẹ nhàng phản chiếu lại chính xác những gì bạn nghe thấy để client có cơ hội “nghe” lại suy nghĩ của chính mình từ một góc nhìn khác.
Câu hỏi gợi ý:
- “Tôi để ý rằng trong cuộc trò chuyện hôm nay, bạn đã dùng cụm từ ‘luôn luôn thất bại’ khoảng ba lần khi nói về công việc. Dường như có một khuôn mẫu nào đó ở đây, bạn nghĩ sao về điều này?”
- “Khi bạn nói ‘chẳng ai hiểu mình’, cảm giác đó cụ thể là như thế nào?”
Sử dụng Giấy và Bút – Trực quan hóa mê cung
Lời nói có thể bay đi, nhưng những gì được viết ra sẽ ở lại. Hãy mời client cùng bạn vẽ ra vòng lặp đó trên một tờ giấy. Việc “nhìn thấy” dòng suy nghĩ của mình có một sức mạnh đáng kinh ngạc.
- Tác nhân: Điều gì đã xảy ra ngay trước khi bạn có suy nghĩ này? (Vd: Sếp giao một dự án mới)
- Suy nghĩ (tự động): Suy nghĩ nào đã bật ra trong đầu bạn? (Vd: “Mình lại làm hỏng cho xem”)
- Cảm xúc: Suy nghĩ đó khiến bạn cảm thấy thế nào? (Vd: Lo lắng, tự ti)
- Hành động: Và bạn đã làm gì sau đó? (Vd: Trì hoãn, né tránh, làm việc với tâm trạng nặng nề)
“Đặt câu hỏi Phá băng” – Công cụ quyền năng của Coach
Khi client đã nhận diện được vòng lặp, đây là lúc Coach sử dụng công cụ mạnh nhất của mình: những câu hỏi khơi gợi và thách thức.
Thách thức tính xác thực của suy nghĩ
Mục tiêu là giúp client nhận ra: suy nghĩ không phải là sự thật. Chúng chỉ là những câu chuyện, những giả định mà chúng ta tự kể cho chính mình.
Câu hỏi gợi ý:
- “Bằng chứng nào 100% cho thấy suy nghĩ ‘tôi không đủ giỏi’ là sự thật tuyệt đối?”
- “Đã có lần nào bạn ở trong tình huống tương tự và kết quả lại không tệ như bạn nghĩ không? Hãy kể cho tôi nghe về lần đó.”
- “Nếu một người bạn thân của bạn ở trong hoàn cảnh y hệt, bạn sẽ nói gì với họ?”
Khám phá “lợi ích phụ” của vòng lặp
Nghe có vẻ vô lý, nhưng đôi khi một vòng lặp tiêu cực lại mang đến một “lợi ích” ẩn giấu nào đó: giúp ta cảm thấy an toàn, giúp ta không phải đối mặt với rủi ro thất bại, giúp ta không cần phải bước ra khỏi vùng thoải mái. Nhận ra điều này giúp client dễ dàng từ bỏ nó hơn.
Câu hỏi gợi ý:
- “Niềm tin này đã ‘bảo vệ’ bạn khỏi điều gì trong suốt thời gian qua?”
- “Việc tin rằng mình ‘luôn thất bại trong các mối quan hệ’ đã giúp bạn tránh được việc gì?”
Mở ra viễn cảnh mới – Sức mạnh của “Nếu như?”
Sau khi đã “phá băng” niềm tin cũ, hãy dẫn dắt client tới một kịch bản khác, một lựa chọn suy nghĩ mang tính xây dựng và trao quyền hơn.
Câu hỏi gợi ý:
- “Nếu như có một cách nghĩ khác về tình huống này, một cách nghĩ giúp bạn cảm thấy mạnh mẽ hơn, đó sẽ là gì?”
- “Điều gì sẽ thay đổi nếu bạn thử tin rằng ‘đây là một cơ hội để học hỏi’ thay vì ‘đây là một thất bại’?”
“Cùng Client xây Lối mòn Mới” – Từ nhận thức đến hành động
Nhận thức chỉ là bước khởi đầu. Sự chuyển hóa thực sự chỉ xảy ra khi có hành động cụ thể để tạo ra một “lối mòn” tư duy và hành vi mới.
Thiết lập “Câu thần chú” đối lập
Sau khi nhận diện suy nghĩ tiêu cực, hãy cùng client tạo ra một câu khẳng định ngắn gọn, tích cực, và quan trọng nhất là thực tế để “ghi đè” lên lối mòn cũ mỗi khi nó xuất hiện.
Ví dụ:
- Thay vì “Tôi không làm được đâu”, có thể là “Tôi sẽ thử hết sức mình” hoặc “Tôi đang trong quá trình học hỏi và tiến bộ mỗi ngày”.
- Thay vì “Lại sai nữa rồi”, có thể là “Đây là một dữ liệu hữu ích cho lần sau”.
Giao những “bài tập” hành động siêu nhỏ
Một suy nghĩ mới cần được củng cố bằng những hành động tương ứng. Hãy cùng client thiết kế những bước đi nhỏ, dễ thực hiện, đi ngược lại với vòng lặp cũ. Nguyên tắc là: nhỏ đến mức không thể thất bại.
Ví dụ: Nếu vòng lặp là “Chẳng ai quan tâm đến ý kiến của tôi”, hành động nhỏ có thể là: “Trong cuộc họp nhóm tuần tới, tôi sẽ chia sẻ một ý tưởng, dù nhỏ thôi.”
Ghi nhận và Ăn mừng tiến bộ
Với vai trò là một Coach, đừng bao giờ quên ăn mừng những lần client thành công trong việc nhận diện hoặc phá vỡ vòng lặp, dù là nhỏ nhất. Một lời công nhận chân thành: “Tuyệt vời! Tôi thấy bạn đã rất dũng cảm khi thử một cách làm mới!” có sức mạnh tạo động lực và củng cố niềm tin vào con đường mới mạnh mẽ hơn bạn tưởng.
***
Giúp client nhận diện và phá vỡ vòng lặp suy nghĩ tiêu cực là một trong những kỹ năng cốt lõi, tạo nên sự khác biệt của một Coach giỏi. Đó là hành trình đi từ vô thức đến ý thức, từ bế tắc đến tự do. Quá trình này có thể tóm gọn trong 3 bước: Lắng nghe để Soi chiếu, Đặt câu hỏi để Phá băng, và Cùng nhau xây Lối mòn Mới.
Trong phiên coach sắp tới, bạn hãy thử áp dụng một kỹ thuật mà bạn tâm đắc nhất từ bài viết này và quan sát sự thay đổi, dù là nhỏ nhất, trong client của mình.
Và hơn thế nữa, cộng đồng CoachLink luôn ở đây để cùng bạn học hỏi. Hãy chia sẻ một tình huống thực tế (đã được ẩn danh) mà bạn đã giúp client vượt qua một vòng lặp suy nghĩ dưới phần bình luận. Cùng nhau, chúng ta sẽ xây dựng một cộng đồng Coach chuyên nghiệp, vững mạnh và lan tỏa nhiều giá trị ý nghĩa.
