Khai phá sức mạnh tiềm ẩn: Chìa khóa Tâm lý học Tích cực cho các Coach trẻ
Bạn có bao giờ cảm thấy phiên coach của mình cứ luẩn quẩn quanh những vấn đề, những “điểm yếu” của khách hàng, và rồi cả hai cùng cảm thấy cạn kiệt năng lượng? Nếu câu trả lời là có, bạn không hề đơn độc. Đó là một “cái bẫy tập trung vào vấn đề” rất tự nhiên, một lối mòn mà nhiều người trong chúng ta dễ dàng sa vào. Chúng ta lắng nghe, phân tích các rào cản, và cố gắng “sửa chữa” những gì được cho là sai. Nhưng liệu đây có phải là con đường duy nhất, con đường hiệu quả nhất để tạo ra sự đột phá?
Câu trả lời là không. Có một lăng kính khác, một sự chuyển dịch mạnh mẽ từ “sửa chữa cái sai” sang “xây dựng cái đúng”. Đó chính là sức mạnh của Tâm lý học Tích cực. Bài viết này không chỉ giới thiệu một lý thuyết, mà sẽ trao cho bạn những công cụ thực chiến để biến mỗi phiên coach thành một hành trình đầy năng lượng, truyền cảm hứng và tạo ra sự thay đổi bền vững cho khách hàng.
Tâm lý học Tích cực không phải là “tích cực độc hại”: Hiểu đúng để dùng hay
Khi nghe đến “tích cực”, nhiều người thường liên tưởng đến việc phớt lờ khó khăn và hô hào những khẩu hiệu sáo rỗng. Nhưng đó là một hiểu lầm tai hại.
Tâm lý học Tích cực, trên thực tế, là ngành khoa học nghiên cứu về sự hưng thịnh (flourishing) và những yếu tố giúp con người sống một cuộc đời ý nghĩa nhất. Nó không phủ nhận nỗi đau, mà tìm cách xây dựng sức mạnh để vượt qua nó. Mô hình PERMA nổi tiếng của nhà sáng lập Martin Seligman chính là một khung tham chiếu tuyệt vời, định nghĩa hạnh phúc toàn diện dựa trên 5 yếu tố: Cảm xúc tích cực (Positive Emotions), Sự gắn kết (Engagement), Mối quan hệ tích cực (Relationships), Ý nghĩa (Meaning), và Thành tựu (Accomplishment).
Sự khác biệt then chốt nằm ở câu hỏi bạn đặt ra. Thay vì hỏi “What’s wrong with you?” (Có vấn đề gì với bạn?), một Coach ứng dụng Tâm lý học Tích cực sẽ hỏi “What’s strong with you?” (Điều gì là thế mạnh của bạn?). Đây là sự chuyển đổi từ mô hình “thiếu hụt”, chỉ chăm chăm tìm kiếm và lấp đầy những lỗ hổng, sang mô hình “phát triển”, tập trung vào việc nhận diện và nuôi dưỡng những hạt giống tốt đẹp đã có sẵn bên trong mỗi người.
Cách tiếp cận này giúp khách hàng xây dựng sự tự tin và nội lực từ gốc rễ. Nó giúp họ nhận ra rằng họ không phải là một tập hợp các vấn đề cần sửa chữa, mà là một cá nhân toàn vẹn với những tiềm năng vô hạn đang chờ được khai phá.
“Hộp đồ nghề” thực chiến cho phiên Coach của bạn
Lý thuyết sẽ chỉ là lý thuyết nếu không thể ứng dụng. Dưới đây là ba công cụ mạnh mẽ từ Tâm lý học Tích cực mà bạn có thể đưa ngay vào các phiên coach của mình.
1. Kỹ thuật “Săn lùng điểm mạnh” (Strengths Spotting)
Thay vì để khách hàng chìm đắm trong việc kể lại một thất bại, hãy giúp họ trở thành một “nhà khảo cổ” đi tìm kho báu ẩn giấu trong chính câu chuyện đó. Hãy đặt những câu hỏi gợi mở để họ tự nhận ra điểm mạnh của mình.
Ví dụ:
- Khi khách hàng kể về một dự án khó khăn vừa qua, thay vì hỏi “Thử thách lớn nhất là gì?”, hãy hỏi: “Trong tình huống đầy áp lực đó, bạn đã dùng đến phẩm chất hay kỹ năng nào để giúp cả đội vượt qua?”
- Khi họ chia sẻ về một mâu thuẫn đã được giải quyết, hãy hỏi: “Điều gì bên trong bạn đã giúp bạn giữ được sự bình tĩnh và tìm ra giải pháp thay vì để mọi thứ đổ vỡ?”
Những câu hỏi này chuyển sự tập trung từ vấn đề sang năng lực giải quyết vấn đề, giúp khách hàng nhận ra sức mạnh của chính họ.
2. Bài tập “Ba điều tốt đẹp” phiên bản Coaching
Đây là một bài tập kinh điển nhưng thường bị xem nhẹ. Với vai trò là Coach, bạn có thể biến nó thành một “bài tập về nhà” đầy ý nghĩa để củng cố sự thay đổi giữa các phiên coach. Hãy hướng dẫn khách hàng cách thực hành một cách có chủ đích.
Ví dụ gợi ý cho khách hàng:
“Tuần này, mỗi tối trước khi đi ngủ, anh/chị hãy dành 5 phút viết ra ba điều tốt đẹp đã xảy ra trong ngày, dù là nhỏ nhất. Nhưng quan trọng hơn, hãy viết thêm một câu trả lời cho câu hỏi: Vai trò của mình trong việc tạo ra điều tốt đẹp đó là gì?”
Bài tập này không chỉ giúp họ nhận ra những điểm sáng trong cuộc sống mà còn củng cố cảm giác về sự tự chủ (agency) – rằng họ chính là người kiến tạo nên hạnh phúc của mình.
3. Xây dựng mục tiêu dựa trên “Cái tôi tốt nhất” (Best Self)
Khi khách hàng cảm thấy bế tắc, việc nói về mục tiêu tương lai đôi khi tạo thêm áp lực. Hãy thử một cách tiếp cận khác: cùng họ vẽ nên một bức tranh sống động về phiên bản lý tưởng của chính họ.
Ví dụ:
“Bây giờ, hãy nhắm mắt lại và tưởng tượng về một tương lai mà ở đó mọi thứ đang diễn ra vô cùng tốt đẹp. Bạn đang sống cuộc sống mà bạn hằng khao khát. Hãy nhìn vào phiên bản ‘bạn’ ở đó. Con người đó cảm thấy thế nào? Họ đang làm gì? Những người xung quanh nói gì về họ? Họ có những phẩm chất đáng ngưỡng mộ nào?”
Sau khi khách hàng đã có một hình dung rõ ràng và đầy cảm xúc, hãy đặt câu hỏi kết nối: “Để trở thành con người tuyệt vời đó, bạn cần những điểm mạnh nào? Và trong số đó, điểm mạnh nào bạn đã có sẵn ngay từ bây giờ mà chúng ta có thể bắt đầu sử dụng?”
Kỹ thuật này biến mục tiêu từ một danh sách gạch đầu dòng khô khan thành một hình mẫu truyền cảm hứng, và quan trọng là nó kết nối tương lai với những nguồn lực sẵn có ở hiện tại.
Từ Coach “sửa chữa” đến Coach “đồng hành khai phá”
Việc chuyển dịch lăng kính từ vấn đề sang điểm mạnh, từ thiếu hụt sang tiềm năng, không chỉ tạo ra những đột phá bất ngờ cho khách hàng. Nó còn tiếp thêm năng lượng và ý nghĩa cho chính sự nghiệp của bạn. Bạn sẽ không còn là một “thợ sửa chữa” mệt mỏi, mà trở thành một người bạn đồng hành đầy hứng khởi trên hành trình khám phá.
Hãy luôn ghi nhớ: vai trò của Coach không phải là “sửa chữa” một ai đó, mà là một người đồng hành tin tưởng, cầm một chiếc đèn pin soi rọi để giúp họ tự “khai phá” những kho báu tốt đẹp nhất đã có sẵn bên trong. Đó mới chính là giá trị cốt lõi và bền vững nhất của coaching.
Ngay trong phiên coach tới, bạn sẽ thử áp dụng kỹ thuật nào trong “hộp đồ nghề” trên? Hãy mang câu chuyện, những thành công và cả những trăn trở của bạn đến với cộng đồng CoachLink. Cùng nhau, chúng ta sẽ học hỏi, phát triển và lan tỏa giá trị coaching đích thực, xây dựng một thế hệ coach vững vàng và đầy cảm hứng.
