I. Mở bài: Hậu “Gen Z” và câu chuyện tìm kiếm định hướng
Này bạn ơi, có khi nào bạn thấy mình đang đứng giữa một ngã ba đường với hàng tá biển chỉ dẫn nhưng lại chẳng biết nên rẽ hướng nào không? Có khi nào bạn nằm vắt tay lên trán tự hỏi: “Học xong rồi mình sẽ làm gì đây?”, “Công việc này có thật sự dành cho mình không?”, hay “Làm sao để vừa có sự nghiệp, vừa có thời gian cho bản thân và gia đình đây trời?”
Chào mừng bạn đến với thế giới của chúng ta – thế hệ trẻ hậu Gen Z, với hàng ngàn lựa chọn, hàng vạn cơ hội nhưng cũng đi kèm với vô vàn áp lực và băn khoăn. Mạng xã hội tràn ngập những hình ảnh thành công rực rỡ khiến chúng ta dễ dàng so sánh và cảm thấy “tụt hậu”. Áp lực từ gia đình, bạn bè, và chính bản thân càng khiến con đường tìm kiếm định hướng trở nên chông chênh hơn bao giờ hết.
Trong bối cảnh đó, một xu hướng đang nổi lên mạnh mẽ, đó là “self-improvement” – nâng cấp bản thân toàn diện. Chúng ta tìm đến sách self-help, podcast truyền động lực, các khóa học online, và cả những “người bạn đồng hành” đặc biệt: các coach. Liệu đây có phải là chìa khóa để chúng ta thoát khỏi mớ bòng bong của những câu hỏi “nên làm gì, bắt đầu từ đâu” hay không?
II. Coaching là gì? Không phải “thầy bói” cũng chẳng phải “người phán xử”
Nghe đến “coach”, nhiều bạn có thể nghĩ ngay đến huấn luyện viên thể thao hay những người chuyên “dạy đời”. Nhưng thật ra, coaching không phải như vậy đâu!
2.1. Định nghĩa đơn giản, dễ hiểu về coaching
Hãy hình dung thế này: bạn đang có một tấm bản đồ kho báu nhưng lại bị mất một mảnh ghép quan trọng, hoặc bạn có kho báu nằm sâu bên trong nhưng không biết cách khai quật. Lúc này, một coach chính là người sẽ đồng hành cùng bạn. Họ không chỉ đường cho bạn đi, không chỉ ra kho báu ở đâu, mà họ sẽ đặt những câu hỏi đúng để bạn tự tìm ra mảnh ghép đó, tự khám phá ra kho báu tiềm ẩn trong chính mình.
Coaching là một hành trình khai vấn, giúp bạn tự nhận thức rõ hơn về bản thân, những giá trị, ước mơ, và cả những rào cản nội tại. Từ đó, bạn sẽ tự tìm ra câu trả lời, tự đặt mục tiêu và phát huy tối đa tiềm năng của mình.
2.2. Phân biệt với Mentor, Advisor, Therapist
Để dễ hình dung hơn, hãy cùng mình phân biệt coach với những vai trò quen thuộc khác nhé:
- Mentor (Người cố vấn): Giống như một người anh/chị đi trước, đã trải qua những điều bạn đang trải qua. Họ sẽ chia sẻ kinh nghiệm, đưa ra lời khuyên cụ thể dựa trên trải nghiệm cá nhân của họ. Ví dụ: một người sếp cũ giúp bạn định hướng sự nghiệp trong ngành.
- Advisor (Người tư vấn): Là chuyên gia trong một lĩnh vực cụ thể, họ cung cấp kiến thức, thông tin và lời khuyên mang tính chuyên môn cao. Ví dụ: một chuyên gia tài chính giúp bạn lập kế hoạch đầu tư.
- Therapist (Nhà trị liệu): Tập trung vào việc chữa lành những tổn thương tâm lý, giải quyết các vấn đề từ quá khứ để bạn có thể sống trọn vẹn ở hiện tại. Họ thường làm việc với những vấn đề sâu sắc hơn về cảm xúc, tâm thần.
- Coach (Người khai vấn): Khác biệt! Coach không đưa ra lời khuyên hay phán xét. Họ tập trung vào hiện tại và tương lai của bạn. Coach sẽ hỏi “Bạn muốn đi đâu?”, “Bạn có nguồn lực gì?”, “Bạn sẽ đi bằng cách nào?”. Họ tin tưởng vào năng lực của bạn và giúp bạn tự tìm ra con đường của mình. Họ giống như một tấm gương phản chiếu, giúp bạn nhìn rõ hơn chính mình.
2.3. Lợi ích của coaching
Vậy coaching mang lại những gì?
- Tăng cường tự nhận thức: Bạn sẽ hiểu rõ hơn về giá trị, niềm tin, điểm mạnh, điểm yếu của mình.
- Đặt mục tiêu rõ ràng: Biến những ước mơ mơ hồ thành những mục tiêu cụ thể, có thể đo lường được.
- Hành động hiệu quả: Lên kế hoạch chi tiết, vượt qua sự trì hoãn và thực hiện mục tiêu.
- Vượt qua rào cản tâm lý: Nhận diện và hóa giải những nỗi sợ, niềm tin giới hạn đang kìm hãm bạn.
- Phát huy tối đa tiềm năng: Khai thác những năng lực bạn chưa từng nghĩ mình có.
III. Điểm mặt “chọn mặt gửi vàng” các loại Coach phổ biến
Coaching cũng có nhiều “chuyên khoa” lắm nha, tùy thuộc vào lĩnh vực mà bạn đang muốn “nâng cấp” đó:
3.1. Life Coach (Khai vấn cuộc sống)
- Ai cần: Bạn đang cảm thấy lạc lõng, băn khoăn về mục đích sống, muốn tìm kiếm sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống (work-life balance), hay cần quản lý cảm xúc tốt hơn, cải thiện các mối quan hệ (gia đình, bạn bè, tình yêu).
- Ví dụ: Bạn là sinh viên năm cuối nhưng vẫn hoang mang không biết ra trường nên làm gì, theo đuổi đam mê hay ổn định? Bạn là người trẻ đi làm được vài năm, công việc ổn định, thu nhập tốt nhưng lại thấy “trống rỗng”, thiếu động lực và muốn tìm kiếm ý nghĩa hơn trong cuộc sống. Hay bạn đang gặp khó khăn trong việc giao tiếp với gia đình, người yêu, muốn cải thiện nhưng không biết bắt đầu từ đâu.
3.2. Health Coach (Khai vấn sức khỏe)
- Ai cần: Muốn thay đổi lối sống theo hướng lành mạnh hơn (ăn uống khoa học, tập luyện đều đặn), quản lý stress hiệu quả, cải thiện chất lượng giấc ngủ, hoặc giảm cân bền vững.
- Lưu ý quan trọng: Health Coach không phải là bác sĩ, không kê đơn thuốc hay chẩn đoán bệnh. Họ tập trung vào việc giúp bạn xây dựng thói quen và duy trì lối sống lành mạnh.
- Ví dụ: Bạn là dân văn phòng, ngồi làm việc 8 tiếng một ngày, thường xuyên ăn uống vội vàng, thức khuya xem phim và thấy cơ thể ngày càng uể oải. Bạn muốn có một vóc dáng khỏe đẹp để tự tin diện đồ Tết nhưng cứ tập gym được vài bữa lại bỏ cuộc, không biết cách duy trì động lực.
3.3. Career Coach (Khai vấn sự nghiệp)
- Ai cần: Sinh viên đang phân vân chọn ngành, người mới đi làm cần định hướng nghề nghiệp rõ ràng, muốn chuyển đổi công việc, tìm kiếm cơ hội thăng tiến, phát triển kỹ năng lãnh đạo hoặc tìm thấy ý nghĩa thật sự trong công việc.
- Ví dụ: Bạn là sinh viên năm 2-3 đang hoang mang không biết có nên đổi chuyên ngành hay tiếp tục với lựa chọn ban đầu. Bạn trẻ đã đi làm được 3-5 năm nhưng cảm thấy “bí” trong công việc hiện tại, muốn thăng tiến lên vị trí quản lý nhưng chưa biết cách xây dựng lộ trình và phát triển kỹ năng cần thiết. Hay bạn đang đứng trước cơ hội khởi nghiệp nhưng còn mơ hồ về định hướng, chiến lược.
IV. Khi nào bạn nên nghĩ đến việc có một Coach?
4.1. Dấu hiệu
Có những lúc bạn thấy mình đang rơi vào trạng thái này không?
- Cảm thấy bế tắc, loay hoay, không rõ ràng về mục tiêu cuộc đời hay sự nghiệp.
- Thiếu động lực, dễ dàng trì hoãn những việc quan trọng.
- Muốn thay đổi bản thân nhưng không biết bắt đầu từ đâu, hay đã thử nhiều cách nhưng đều thất bại.
- Gặp khó khăn trong việc ra quyết định quan trọng, dù đã suy nghĩ rất nhiều.
- Cảm thấy “một mình” với những vấn đề của bản thân, không tìm được ai để chia sẻ một cách khách quan.
- Bị mắc kẹt trong những suy nghĩ tiêu cực, tự ti, không tin vào khả năng của mình.
4.2. “À thì ra mình cũng cần!”: Những tình huống đời thường
Hãy cùng mình điểm qua vài tình huống quen thuộc mà có thể bạn đã từng trải qua, và coaching có thể giúp ích nhé:
- Bạn đang phải đối mặt với áp lực cực lớn từ kỳ thi đại học/cao học, không chỉ về kiến thức mà còn về sự kỳ vọng của gia đình, và bạn không biết phải cân bằng ra sao.
- Bạn vừa khởi nghiệp nhưng thất bại, mất phương hướng và niềm tin vào bản thân.
- Bạn muốn đi du học nhưng lại có quá nhiều lựa chọn về trường, ngành, quốc gia, và bạn không biết đâu là con đường phù hợp nhất với mình.
- Bạn và gia đình có mâu thuẫn lớn về việc chọn công việc, người yêu, hay lối sống, và bạn muốn tìm cách giải quyết nhưng không làm được.
- Bạn muốn nâng cao kỹ năng giao tiếp, quản lý thời gian, hay xây dựng thói quen tốt nhưng không có đủ động lực hoặc phương pháp hiệu quả.
- Bạn cảm thấy mất kết nối với bạn bè, người yêu, muốn cải thiện mối quan hệ nhưng lại không biết phải bắt đầu từ đâu để hóa giải hiểu lầm.
Nếu bạn thấy mình trong những tình huống này, đó có thể là lúc bạn nên cân nhắc tìm kiếm một người đồng hành như coach.
V. Làm sao để chọn “người đồng hành” phù hợp?
Chọn coach cũng như chọn bạn đời vậy, cần có sự phù hợp và tin tưởng. Đừng vội vàng nhé!
5.1. Tiêu chí lựa chọn
- Kinh nghiệm, chuyên môn, chứng chỉ: Đừng ngại hỏi về profile của họ. Các coach chuyên nghiệp thường có chứng chỉ từ các tổ chức uy tín như ICF (International Coaching Federation). Điều này đảm bảo họ đã được đào tạo bài bản và tuân thủ đạo đức nghề nghiệp.
- Phong cách làm việc: Coach có phong cách hỏi, lắng nghe, và phản hồi như thế nào? Họ có cởi mở, tôn trọng và tạo cảm giác an toàn cho bạn không?
- Sự kết nối (chemistry): Đây là yếu tố quan trọng nhất. Bạn có cảm thấy thoải mái khi chia sẻ những điều thầm kín nhất không? Có tin tưởng vào coach để mở lòng không? Một coach giỏi nhưng không “hợp tần số” với bạn cũng khó mang lại hiệu quả tốt nhất.
5.2. Lời khuyên
- Đừng ngại tìm hiểu:
- Khám phá các nền tảng: Tìm kiếm trên LinkedIn, Facebook, các website chuyên về coaching hoặc diễn đàn phát triển bản thân. Nhiều coach có blog hoặc kênh YouTube riêng để chia sẻ kiến thức.
- Hỏi kinh nghiệm từ người quen: Nếu bạn bè, người thân đã từng trải nghiệm coaching, hãy hỏi họ về cảm nhận và gợi ý.
- Tham gia các buổi giới thiệu: Nhiều coach tổ chức workshop, webinar miễn phí hoặc giới thiệu về coaching. Đây là cơ hội tốt để bạn tìm hiểu và “kiểm tra” coach đó có hợp với mình không.
- Trao đổi thử trước khi quyết định: Hầu hết các coach chuyên nghiệp đều có buổi “Discovery Call” hoặc phiên khai vấn thử miễn phí (thường từ 15-30 phút). Hãy tận dụng cơ hội này để trò chuyện trực tiếp, cảm nhận phong cách và xem “tần số” của hai bạn có ăn khớp không nhé.
- Cẩn trọng với “coach” tự xưng: Thị trường coaching đang phát triển mạnh mẽ, kéo theo đó là sự xuất hiện của những người tự xưng là “coach” nhưng không có chuyên môn, kinh nghiệm hoặc chứng chỉ rõ ràng. Hãy cảnh giác với những lời hứa hẹn quá to lớn, phi thực tế, và luôn tìm hiểu kỹ profile, review từ những người đã từng làm việc với họ.
VI. Kết bài: Đầu tư cho bản thân – Khoản đầu tư không bao giờ lỗ
Coaching không phải là phép màu, cũng không phải là lối tắt. Nó là một hành trình bạn tự khám phá, tự đối diện và tự vượt lên chính mình. Một người coach giỏi sẽ là người đồng hành đáng tin cậy, giúp bạn gỡ những nút thắt, khơi thông những dòng chảy năng lượng tích cực và mạnh mẽ bên trong bạn.
Đầu tư cho bản thân chưa bao giờ là một khoản đầu tư lỗ cả, phải không? Coaching giúp bạn hiểu rõ mình hơn, phát huy những tiềm năng tưởng chừng như đang ngủ quên, và từ đó, tự tin kiến tạo một phiên bản tốt hơn của chính mình – không phải trở thành một ai đó khác, mà là phiên bản tốt nhất của chính bạn.
Bạn đã sẵn sàng để “nâng cấp” bản thân, sẵn sàng dấn thân vào hành trình khám phá và phát triển chính mình chưa? Hãy dành chút thời gian tìm hiểu thêm về coaching, thử một buổi discovery call miễn phí. Biết đâu, đây chính là “người đồng hành” mà bạn đang tìm kiếm để mở ra một chương mới đầy hứng khởi cho cuộc đời mình!
