Khi coaching không chỉ là lời nói: Khoa học não bộ đằng sau sự chuyển hóa của khách hàng
Bạn có bao giờ tự hỏi, sau những phiên coach đầy “aha moment”, điều gì thực sự đang diễn ra bên trong tâm trí của khách hàng không? Khi họ rời đi với một ánh mắt sáng hơn, một niềm tin vững vàng hơn, đó không phải là phép màu. Đó là khoa học.
Đó là sức mạnh của Neuroplasticity – hay còn gọi là tính khả biến thần kinh. Hãy hình dung một cách gần gũi thế này: bộ não của chúng ta không phải là một tảng đá cố định, mà là một khối đất sét mềm dẻo, có khả năng tự “đi dây lại”, tạo ra những kết nối mới và thay đổi cấu trúc dựa trên mỗi suy nghĩ, mỗi hành động, mỗi trải nghiệm.
Với vai trò là một Coach trẻ, việc thấu hiểu lăng kính khoa học này không chỉ giúp bạn tự tin hơn vào giá trị công việc mình đang làm. Nó còn là chìa khóa để bạn truyền đạt sức mạnh của coaching một cách thuyết phục tới khách hàng, đặc biệt là những người vốn quen với các giải pháp cụ thể và hữu hình.
Neuroplasticity 101: “Đường mòn” trong não bộ và sức mạnh của Coach
Hãy tưởng tượng não bộ của khách hàng là một khu rừng rậm rạp. Những suy nghĩ, thói quen và niềm tin cố hữu của họ – ví dụ như “mình không đủ giỏi”, “thay đổi thật đáng sợ” hay thói quen trì hoãn – chính là những con đường mòn thần kinh đã được đi đi lại lại hàng ngàn lần. Chúng hằn sâu đến mức gần như vô thức, chỉ cần một tác động nhỏ là họ sẽ tự động rẽ vào lối đi quen thuộc ấy.
Vậy công việc của coaching là gì? Chính là tạo ra một lối đi hoàn toàn mới.
Những câu hỏi khai vấn, những góc nhìn đột phá mà bạn mang lại giống như việc cùng khách hàng phát quang một con đường mới xuyên qua khu rừng. Ban đầu, con đường này có thể còn gồ ghề, lạ lẫm và đầy cỏ dại. Việc bước đi trên đó đòi hỏi sự nỗ lực và tập trung. Nhưng mỗi lần khách hàng thực hành một suy nghĩ mới, thử một hành động khác biệt, con đường ấy lại được dọn dẹp thêm một chút, trở nên rõ ràng và bằng phẳng hơn. Lâu dần, nó sẽ trở thành một đại lộ thênh thang, và con đường mòn cũ kỹ kia sẽ dần bị cây cỏ phủ lấp.
Trong hành trình này, vai trò của bạn vô cùng quan trọng. Bạn không chỉ là người dẫn đường, bạn còn là người trao cho khách hàng chiếc “rựa phát quang” (chính là các công cụ, kỹ thuật) và nguồn động lực, niềm tin để họ tự mình kiến tạo nên những xa lộ thần kinh mới, tích cực và bền vững.
Ứng dụng thực chiến: Những kỹ thuật Coaching “tái cấu trúc” não bộ hiệu quả
Lý thuyết là vậy, nhưng làm thế nào để ứng dụng sức mạnh của Neuroplasticity vào từng phiên coach? Dưới đây là ba kỹ thuật quen thuộc được nhìn dưới góc độ khoa học não bộ.
Câu hỏi khơi mở (Powerful Questions)
Thay vì đưa ra lời khuyên, những câu hỏi mang tính khai vấn như “Điều gì sẽ khác đi nếu bạn hoàn toàn tin rằng mình có thể làm được?” hay “Nếu nhìn lại vấn đề này sau 5 năm nữa, bạn sẽ cho mình lời khuyên gì?” sẽ làm một việc vô cùng kỳ diệu. Chúng kích hoạt mạnh mẽ vùng vỏ não trước trán – trung tâm của sự sáng tạo, giải quyết vấn đề và lập kế hoạch. Việc này giúp khách hàng tạm thời thoát khỏi chế độ “phản ứng” hay “phòng thủ” của hạch hạnh nhân (trung tâm của nỗi sợ) và chuyển sang trạng thái tư duy cấp cao, tự mình tìm ra lối đi mới.
Tái định hình góc nhìn (Reframing)
Đây là kỹ thuật giúp khách hàng “gắn một chiếc nhãn” mới cho một trải nghiệm cũ, từ đó tạo ra một liên kết thần kinh hoàn toàn mới. Ví dụ, một khách hàng vừa trải qua một buổi thuyết trình không như ý và tự dán nhãn “mình thất bại thảm hại”. Thay vì chỉ an ủi, bạn có thể giúp họ tái định hình: “Đây có phải là một thất bại, hay là một buổi thu thập dữ liệu cực kỳ quý giá về những gì cần cải thiện cho lần sau?”. Mỗi lần tái định hình thành công là một lần bạn giúp não bộ của họ làm suy yếu đường mòn thần kinh cũ (“thuyết trình = thất bại = sợ hãi”) và củng cố cho một đường mòn mới mạnh mẽ hơn (“thuyết trình = cơ hội học hỏi = phát triển”).
Ghi nhận và Ăn mừng chiến thắng nhỏ
Khi khách hàng đạt được một bước tiến dù là nhỏ nhất (ví dụ: dám nói lên ý kiến trong cuộc họp, hoàn thành một việc đã trì hoãn từ lâu) và được bạn chân thành ghi nhận, não bộ của họ sẽ tiết ra Dopamine. Đây là một chất dẫn truyền thần kinh tạo ra cảm giác hưng phấn và tưởng thưởng. Nó hoạt động như một chiếc bút highlight, “đánh dấu” và củng cố hành vi/suy nghĩ vừa rồi là “tốt” và “đáng để lặp lại”. Việc ăn mừng những chiến thắng nhỏ không chỉ là để động viên tinh thần, nó là một chiến lược thông minh để “hack” hệ thống tưởng thưởng của não bộ, khuyến khích nó ưu tiên lựa chọn con đường thần kinh mới trong tương lai.
***
Sức mạnh thực sự của coaching không nằm ở những lời nói hoa mỹ. Nó nằm ở khả năng tạo ra những thay đổi vật lý, có thật, bền vững bên trong bộ não của khách hàng thông qua tính khả biến thần kinh. Bạn, với vai trò là một Coach, chính là chất xúc tác cho quá trình kỳ diệu đó.
Hãy tự hào về công việc mình đang làm. Mỗi phiên coach không chỉ là một cuộc trò chuyện, đó là một cơ hội để bạn đồng hành cùng một người “điêu khắc” lại bộ não của họ, giúp họ kiến tạo nên một phiên bản tốt đẹp, vững vàng và tự do hơn.
Bạn tâm đắc nhất với kỹ thuật coaching nào trong việc giúp khách hàng tạo ra “lối đi mới”? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn trong phần bình luận bên dưới nhé!
Và nếu bạn đang trên hành trình xây dựng sự nghiệp coaching, hãy cùng kết nối và tham gia cộng đồng Coach trẻ tại CoachLink để cùng nhau lan tỏa giá trị của nghề và phát triển bền vững
