Khi “Coaching” không còn là từ lạ, và 10 thuật ngữ bạn cần “bỏ túi” ngay để không bị “tối cổ”
Bạn đã bao giờ ngồi trong một cuộc họp, nghe sếp hào hứng nói về “set goal” cho quý mới, hay lướt qua bàn bên cạnh thấy đồng nghiệp đang thảo luận sôi nổi về “growth mindset” và bỗng thấy mình hơi… lạc lõng? Nếu câu trả lời là có, thì yên tâm, bạn không một mình đâu!
Mình cũng từng ở trong tình huống y hệt. Coaching, một khái niệm từng có vẻ “sang chảnh” và xa vời, giờ đây đang len lỏi vào từng ngóc ngách của môi trường làm việc hiện đại. Nó không chỉ dành cho các sếp lớn hay chuyên gia nhân sự, mà đã trở thành một bộ kỹ năng quan trọng cho tất cả chúng ta. Thế nhưng, việc hiểu sai hoặc lơ mơ về những thuật ngữ này có thể vô tình khiến bạn bỏ lỡ những cơ hội phát triển quý báu, hay tệ hơn là cảm thấy mình đang “bơi” ngược dòng.
Vậy nên, hôm nay, với kinh nghiệm của một người đã từng “ngơ ngác” và sau đó nhận được vô vàn lợi ích từ coaching, mình sẽ cùng bạn giải mã 10 thuật ngữ phổ biến nhất. Đừng lo, mình sẽ diễn giải chúng theo cách gần gũi và dễ hiểu nhất, như thể chúng ta đang ngồi cà phê với nhau vậy. Sẵn sàng chưa? Let’s go!
Phần 1: Nền tảng – “Vẽ” đường cho hươu chạy đúng hướng
Mọi hành trình đều cần một tấm bản đồ, và trong coaching, bản đồ đó được tạo nên từ những yếu tố cốt lõi này.
1. Goal Setting (Thiết lập mục tiêu)
Đây không đơn thuần là nói ra câu “Tôi muốn…”. Goal Setting là cả một nghệ thuật biến những mong muốn mông lung thành một đích đến rõ ràng, đo lường được và có thời hạn. Nó là sự khác biệt giữa một ước mơ và một kế hoạch.
Ví dụ cho dễ hiểu nè:
- Nói chung chung: “Em muốn cải thiện kỹ năng thuyết trình.”
- Đặt mục tiêu SMART: “Trong 3 tháng tới, em sẽ tự tin thuyết trình về báo cáo tháng trước toàn team trong 15 phút mà không cần nhìn giấy, bằng cách luyện tập 2 lần/tuần và nhờ một đồng nghiệp góp ý.”
Thấy sự khác biệt chưa? Mục tiêu thứ hai cho bạn biết chính xác bạn cần làm gì và khi nào thì được gọi là “thành công”.
2. Action Plan (Kế hoạch hành động)
Nếu Goal Setting là xác định điểm đến (Điểm B), thì Action Plan chính là tấm bản đồ Google Maps chi tiết từng ngã rẽ để bạn đi từ vị trí hiện tại (Điểm A) đến đó. Kế hoạch càng chi tiết, bạn càng đỡ hoang mang.
Ví dụ tiếp nối ở trên: Kế hoạch để tự tin thuyết trình có thể là:
- Tuần 1-4: Xem 5 video TED Talks mỗi tuần để học phong thái và cách xây dựng sườn bài.
- Tuần 5-8: Tự soạn slide và tập nói trước gương mỗi buổi tối thứ Ba, thứ Năm.
- Tuần 9-12: Nhờ một bạn đồng nghiệp thân thiết nghe mình thuyết trình thử và cho nhận xét.
3. Vision (Tầm nhìn)
Đây là câu trả lời cho câu hỏi “Tại sao?”. Tại sao bạn lại muốn đạt được mục tiêu đó? Vision là bức tranh lớn, là hình ảnh tương lai mà bạn khao khát. Nó chính là ngọn lửa thắp sáng động lực, giúp bạn vượt qua những lúc nản lòng.
Ví dụ: Tầm nhìn của bạn là trở thành một Team Leader truyền cảm hứng trong 2 năm tới. Việc cải thiện kỹ năng thuyết trình hôm nay chính là một mảnh ghép không thể thiếu để xây dựng nên bức tranh lớn đó. Mỗi khi lười tập, hãy nghĩ về hình ảnh bạn tự tin đứng trước team của mình trong tương lai. Động lực sẽ quay về ngay!
Phần 2: Công cụ – “Vũ khí” để khai phá tiềm năng
Đây là những kỹ năng cụ thể bạn có thể rèn luyện hàng ngày để giao tiếp hiệu quả và giúp đỡ người khác (và cả chính mình) phát triển.
4. Active Listening (Lắng nghe chủ động)
Chúng ta đều có tai để nghe, nhưng không phải ai cũng biết lắng nghe. Active Listening là nghe không chỉ bằng tai mà bằng cả trái tim và khối óc. Là thực sự tập trung 100% để thấu hiểu người đối diện đang nói gì, cảm thấy gì, thay vì chỉ im lặng chờ đến lượt mình phản pháo.
Ví dụ trong cuộc họp: Thay vì não bạn bận rộn nghĩ xem lát nữa mình sẽ nói gì cho “ngầu”, hãy tập trung vào lời của đồng nghiệp, gật đầu, duy trì ánh mắt, và đặt những câu hỏi làm rõ như: “Theo mình hiểu thì ý của bạn là chúng ta nên tập trung nguồn lực vào kênh A hơn, đúng không?”.
5. Powerful Questions (Câu hỏi mạnh mẽ/khơi gợi)
Đây là những câu hỏi mở, không phán xét, có sức mạnh “mở khóa” tư duy và giúp người khác tự tìm ra câu trả lời cho chính mình. Chúng không phải để tra khảo, mà để khơi gợi.
Ví dụ một người sếp áp dụng coaching:
- Thay vì hỏi (đóng và chỉ trích): “Tại sao em chưa làm xong việc này?”
- Sếp coach sẽ hỏi (mở và khơi gợi): “Điều gì đang là thử thách lớn nhất của em trong công việc này?” hoặc “Em hình dung một kết quả lý tưởng cho việc này sẽ như thế nào?” hoặc “Em cần thêm sự hỗ trợ gì từ anh/chị để hoàn thành nó tốt hơn?”
6. Feedback (Phản hồi/Góp ý)
Hãy coi Feedback như một món quà. Một món quà được trao đi cẩn thận để giúp người nhận tốt lên, chứ không phải một “cục gạch” ném vào mặt họ. Một feedback hiệu quả thường bao gồm cả điểm tốt và điểm cần cải thiện.
Ví dụ góp ý cho một bạn thực tập sinh: “Chị thấy slide của em có bố cục rất sáng tạo và màu sắc bắt mắt đó (ghi nhận điểm tốt). Để nội dung thuyết phục hơn, em có thể thử thêm vào một vài số liệu cụ thể để chứng minh cho luận điểm ở slide số 3 nhé (gợi ý điểm cần cải thiện).”
Phần 3: Tư duy – Thái độ quyết định tất cả
Công cụ có tốt đến đâu mà tư duy không đúng thì cũng vô ích. Đây là những “hệ điều hành” tư tưởng giúp bạn vận hành trơn tru trên con đường sự nghiệp.
7. Growth Mindset (Tư duy phát triển)
Đây là niềm tin rằng khả năng, kỹ năng và trí thông minh của bạn có thể được rèn luyện và phát triển qua nỗ lực và học hỏi. Nó đối lập hoàn toàn với “Fixed Mindset” (Tư duy cố định) – tức là tin rằng mọi thứ là bẩm sinh, “mình không có khiếu thì chịu thôi”.
Ví dụ thực tế:
- Tư duy cố định: “Thôi mình dốt công nghệ lắm, không học code được đâu.”
- Tư duy phát triển: “Code có vẻ khó, nhưng mình tin là mình có thể học được nếu dành đủ thời gian và tìm được phương pháp học phù hợp.”
8. Self-Awareness (Tự nhận thức)
Đây là “siêu năng lực” thấu hiểu chính mình: bạn mạnh ở đâu, yếu ở đâu, điều gì khiến bạn vui, điều gì làm bạn stress, giá trị cốt lõi của bạn là gì. Hiểu mình là bước đầu tiên để làm chủ cuộc đời mình.
Ví dụ: Bạn nhận ra mình làm việc hiệu quả nhất vào buổi sáng và rất dễ mất tập trung vào đầu giờ chiều. Nhờ đó, bạn chủ động sắp xếp các công việc cần sự tập trung cao độ vào buổi sáng, còn buổi chiều dành cho việc check mail hay họp hành nhẹ nhàng.
9. Accountability (Trách nhiệm giải trình)
Nghe hơi “công sở” nhưng thực ra rất đơn giản: dám nhận trách nhiệm về hành động và kết quả của mình, không đổ lỗi cho hoàn cảnh hay người khác. Đây là phẩm chất của một người trưởng thành và chuyên nghiệp.
Ví dụ: Khi một chiến dịch marketing không đạt KPI, thay vì nói “do thị trường dạo này khó” hay “khách hàng không hiểu sản phẩm”, một người có accountability sẽ chủ động phân tích: “Team chúng ta đã có thể làm tốt hơn ở bước nào? Bài học rút ra cho lần sau là gì?”.
Phần 4: Về đích – Ghi nhận và tiếp tục tiến bước
10. Acknowledgment (Sự công nhận)
Đây là hành động ghi nhận những nỗ lực và tiến bộ, dù là nhỏ nhất. Sự công nhận đến từ người khác (sếp, đồng nghiệp) rất quý, nhưng sự tự công nhận còn quan trọng hơn. Nó là liều thuốc tăng lực giúp bạn có thêm năng lượng để đi tiếp.
Ví dụ đơn giản: Sau một tuần chạy “sấp mặt” vì deadline, bạn tự thưởng cho mình một buổi tối cuối tuần không làm gì cả, chỉ xem bộ phim yêu thích và uống một ly trà sữa. Đó chính là acknowledgment dành cho những nỗ lực của bản thân.
Chìa khóa đã trong tay, bạn sẽ mở cánh cửa nào?
10 thuật ngữ trên không chỉ là những từ ngữ sáo rỗng trên sách vở. Chúng là những công cụ, những tư duy, là la bàn, là bản đồ giúp bạn làm việc hiệu quả hơn, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp hơn, và quan trọng nhất là phát triển bản thân không ngừng.
Bắt đầu áp dụng chúng vào cuộc sống không hề khó như bạn nghĩ. Đôi khi chỉ là thay một câu hỏi, thay một cách lắng nghe, hay thay một suy nghĩ về thất bại. Dần dà, bạn sẽ thấy mình tự tin hơn, chủ động hơn và kết nối sâu sắc hơn với đồng nghiệp, cấp trên, và với chính bản thân mình.
Vậy thì, bạn ấn tượng nhất với thuật ngữ nào? Đừng ôm đồm cả 10 nhé! Hãy thử chọn ra MỘT điều bạn tâm đắc nhất và áp dụng ngay trong tuần này xem sao. Có thể là thử “Lắng nghe chủ động” trong cuộc họp team sắp tới, hoặc tự “Thiết lập mục tiêu” SMART cho một thói quen mới.
Hãy chia sẻ thuật ngữ bạn chọn và kết quả (dù nhỏ) của bạn ở phần bình luận bên dưới nhé. Mình rất tò mò muốn biết câu chuyện của bạn
