“Dạ, vâng, để em…” – Khi sự cả nể đang “ăn mòn” sự nghiệp của bạn
Tin nhắn Zalo từ sếp hiện lên ngay lúc bạn đang “chạy nước rút” với chiếc deadline của mình: “Em ơi, check giúp anh cái này nhé, nhanh thôi!”. Trong đầu bạn gào thét: “Trời ơi em đang ngập mặt đây!”, nhưng ngón tay thì vẫn thoăn thoắt gõ: “Dạ vâng ạ, để em check liền.”
Quen không? Nếu bạn cũng đang mỉm cười đồng cảm, thì chào mừng bạn đến với “hội chứng người tốt” nơi công sở. Một hội chứng mà triệu chứng điển hình là ngại từ chối, sợ làm mất lòng, và luôn đặt công việc của người khác lên trên cả sự quá tải của bản thân.
Mình cũng từng là “thánh vâng dạ” chính hiệu. Mình nghĩ rằng sự nhiệt tình đó sẽ được ghi nhận. Nhưng thực tế thì sao? Mình burnout, ôm đồm quá nhiều việc không tên, và đôi khi cảm thấy công sức của mình không được trân trọng đúng mức. Tệ hơn, mình dần mất đi cơ hội để tập trung vào những dự án thực sự quan trọng cho sự nghiệp. Mọi thứ chỉ thay đổi khi mình có cơ hội làm việc với một chị coach, người đã khai sáng cho mình về một kỹ năng tưởng chừng đơn giản nhưng lại cực kỳ quyền lực: Giao tiếp khẳng định bản thân (Assertive Communication).
Và không, đây không phải là “bật sếp” hay “thích gây sự”. Đây là nghệ thuật bảo vệ ranh giới, thời gian và năng lượng của bạn một cách chuyên nghiệp và đầy tôn trọng.
Khẳng định bản thân là gì? Sao lại dễ nhầm với “gây hấn”?
Nhiều người nghe đến “khẳng định bản thân” là hình dung ngay đến một cảnh tranh cãi nảy lửa trong phòng họp. Nhưng sự thật hoàn toàn khác.
Hãy tưởng tượng một trục thẳng. Một đầu là Nhu nhược (Passive) – bạn im lặng, để người khác quyết định thay, dù trong lòng không thoải mái. Đầu còn lại là Hung hăng (Aggressive) – bạn chỉ biết đến ý mình, đổ lỗi, chỉ trích, và sẵn sàng “ăn thua đủ”.
Giao tiếp khẳng định (Assertive) chính là điểm cân bằng vàng ở giữa. Đó là khi bạn thể hiện rõ ràng quan điểm, nhu cầu và cảm xúc của mình, đồng thời vẫn lắng nghe và tôn trọng quan điểm của người khác.
Ranh giới giữa khẳng định và gây hấn thực ra rất mong manh, nhưng bạn có thể phân biệt qua cách diễn đạt:
- Gây hấn: “Lúc nào bạn cũng gửi số liệu muộn, làm ảnh hưởng đến cả team!” (Tấn công cá nhân, đổ lỗi)
- Khẳng định: “Tôi đang cảm thấy hơi lo lắng vì deadline báo cáo đang đến gần mà chúng ta vẫn chưa có đủ số liệu. Bạn có thể cập nhật giúp tôi về tiến độ được không?” (Tập trung vào vấn đề, nêu cảm xúc và đưa ra yêu cầu cụ thể)
Thấy sự khác biệt chưa? Khẳng định bản thân giúp bạn giải quyết vấn đề, xây dựng lòng tin và tạo ra những mối quan hệ công sở lành mạnh. Còn gây hấn chỉ tạo ra kẻ thù mà thôi.
Ba “Kịch bản vàng” để bạn thực hành ngay và luôn
Lý thuyết là vậy, nhưng thực hành thế nào? Đây là 3 tình huống kinh điển nơi công sở và công thức để bạn “xử đẹp”.
Kịch bản 1: Từ chối một cách khéo léo
Tình huống: Một đồng nghiệp thân thiết nhờ bạn hỗ trợ một việc không quá khẩn cấp, trong khi bạn đang phải tập trung 100% cho dự án của mình.
Công thức: [Ghi nhận/Cảm ơn] + [Nêu lý do chính đáng của bạn] + [Đưa ra giải pháp thay thế/Hẹn lại].
Ví dụ:
“Cảm ơn cậu đã tin tưởng nhé, tớ sẵn lòng giúp lắm. (Ghi nhận) Nhưng mà hiện tại tớ đang phải tập trung hoàn thành cái báo cáo này cho kịp chiều nay sếp duyệt. (Nêu lý do chính đáng) Hay là chiều xong việc, khoảng 4h30 tớ qua xem giúp cậu được không, hoặc cậu thử hỏi bạn A bên team kia xem, tớ thấy bạn ấy rành mảng này lắm. (Đưa giải pháp thay thế)”
Kịch bản 2: Góp ý/Bất đồng quan điểm một cách xây dựng
Tình huống: Trong một cuộc họp, sếp hoặc đồng nghiệp đưa ra một ý tưởng mà bạn thấy không khả thi. Thay vì im lặng cho qua, bạn muốn lên tiếng.
Công thức: [Công nhận ý kiến của người khác] + [Dùng “Tôi/Em nghĩ/thấy” để trình bày quan điểm] + [Đề xuất hướng giải quyết].
Ví dụ:
“Em thấy ý tưởng của anh/chị rất thú vị ở điểm A, B… (Công nhận). Từ góc nhìn của em, em hơi băn khoăn là nếu triển khai theo hướng này thì có thể sẽ tốn nhiều chi phí và thời gian hơn dự kiến. (Dùng “Em thấy” để trình bày) Hay là chúng ta thử cân nhắc thêm phương án B, em nghĩ nó có thể giúp mình tối ưu nguồn lực hơn ạ? (Đề xuất hướng giải quyết)”
Kịch bản 3: Yêu cầu điều bạn cần một cách rõ ràng
Tình huống: Bạn cần thông tin từ một bộ phận khác để hoàn thành công việc, nhưng họ liên tục trễ hẹn và im lặng.
Công thức: [Mô tả tình hình một cách khách quan] + [Nêu rõ ảnh hưởng đến bạn/công việc] + [Đưa ra yêu cầu cụ thể và lịch sự].
Ví dụ (qua email hoặc tin nhắn):
“Chào anh/chị, em là A từ phòng Marketing. (Mô tả khách quan) Hiện tại, phần báo cáo tổng kết tháng của em đang bị chậm tiến độ vì cần chờ số liệu về lượng truy cập website từ bên mình. (Nêu rõ ảnh hưởng) Anh/chị có thể hỗ trợ gửi giúp em phần số liệu này trước 4h chiều nay được không ạ, để em kịp hoàn thành và gửi đi trong ngày. Em cảm ơn anh/chị nhiều! (Đưa ra yêu cầu cụ thể)”
Vài mẹo nhỏ để “lên level” tự tin
Biết công thức là một chuyện, nhưng để nói ra một cách tự tin lại là chuyện khác. Dưới đây là vài “tuyệt chiêu” đã giúp mình rất nhiều:
- Ngôn ngữ cơ thể là chìa khóa: Hãy thử đứng trước gương và tập nói. Giữ lưng thẳng, giao tiếp bằng mắt (thay vì nhìn xuống đất), và nói với một tông giọng rõ ràng, rành mạch. Tránh khoanh tay trước ngực vì nó tạo ra cảm giác phòng thủ. Ngôn ngữ cơ thể tự tin có thể “đánh lừa” bộ não của bạn, khiến bạn cảm thấy tự tin hơn thật đấy.
- Sức mạnh của sự chuẩn bị: Trước những cuộc nói chuyện quan trọng, hãy dành 5 phút gạch đầu dòng ra những ý chính bạn muốn nói. Việc này giúp bạn không bị “khớp”, quên ý hay nói lan man. Chỉ cần 3 gạch đầu dòng thôi cũng đủ tạo ra sự khác biệt khổng lồ.
- Bắt đầu từ những bước nhỏ: Đừng đặt mục tiêu ngày mai phải vào phòng họp “chất vấn” sếp ngay. Hãy tập luyện từ những tình huống nhỏ nhất. Tập nói “không” khi bạn thân rủ đi chơi mà bạn thực sự muốn ở nhà nghỉ ngơi. Tập góp ý trong nhóm chat của team trước. Mỗi thành công nhỏ sẽ là một viên gạch xây nên sự tự tin cho bạn.
Khẳng định bản thân là một hành trình, không phải đích đến
Thay đổi một thói quen đã ăn sâu như “cả nể” không phải chuyện một sớm một chiều. Sẽ có những lúc bạn lúng túng, nói xong thấy hơi run, hoặc thậm chí quay lại với câu “Dạ, vâng, để em” quen thuộc. Không sao cả.
Giao tiếp khẳng định là một kỹ năng mềm cực kỳ giá trị, nó giống như việc tập gym cho tinh thần vậy. Càng rèn luyện, bạn sẽ càng thấy mình mạnh mẽ hơn, cân bằng hơn giữa công việc và cuộc sống, và xây dựng được một hình ảnh chuyên nghiệp, đáng tin cậy trong mắt mọi người. Bạn không chỉ bảo vệ được bản thân khỏi burnout, mà còn mở ra những cơ hội mà trước đây sự im lặng đã che lấp.
Hành trình này cần sự kiên nhẫn. Hãy tử tế với chính mình và ăn mừng những chiến thắng nhỏ. Hôm nay bạn từ chối được một việc, ngày mai bạn góp ý được một câu – tất cả đều là tiến bộ.
Còn bạn thì sao? Bạn đã từng gặp tình huống “khó xử” nào nơi công sở chưa? Hãy chia sẻ cách bạn đã xử lý, dù thành công hay thất bại, ở phần bình luận bên dưới nhé! Chúng ta cùng học hỏi từ nhau.
