Khi Client của bạn “kẹt cứng” trong một niềm tin…
Bạn đã bao giờ ở trong tình huống này chưa? Bạn đang ngồi trong một phiên coach, tràn đầy nhiệt huyết và các công cụ mạnh mẽ, nhưng client của bạn liên tục lặp lại những câu nói như: “Em không làm được đâu”, “Chuyện này khó lắm, em không đủ giỏi”, hay “Người như em thì làm sao mà thành công được?”. Bạn cảm thấy một chút bất lực, như thể mọi nỗ lực khơi gợi của mình đều va phải một bức tường vô hình.
Chào mừng bạn đến với thế giới của “niềm tin giới hạn” – một trong những rào cản lớn nhất, và cũng là cơ hội chuyển hóa sâu sắc nhất trong hành trình coaching.
Bài viết này không chỉ nói về lý thuyết. Đây là một cẩm nang thực chiến dành riêng cho các coach trẻ, chia sẻ cách ứng dụng một công cụ tâm lý học cực kỳ mạnh mẽ – CBT (Liệu pháp Nhận thức Hành vi) – để có thêm “vũ khí” phá vỡ những rào cản ấy, giúp bạn tạo ra sự thay đổi thực sự cho khách hàng và xây dựng một sự nghiệp vững bền.
Nhận diện “Kẻ Phá Hoại Thầm Lặng” – Niềm Tin Giới Hạn
Niềm tin giới hạn không phải là những khái niệm xa vời trong sách vở. Nó hiện hữu trong những câu nói rất đời, rất quen thuộc mà có thể chính chúng ta cũng từng trải qua: “Phải có công việc ổn định mới là tốt nhất”, “Mình không có ‘số’ kinh doanh đâu”, nỗi sợ thường trực về việc “người khác sẽ nghĩ gì”, hay cả một tuổi thơ bị ám ảnh bởi hình mẫu “con nhà người ta”.
Trong một phiên coach, bạn có thể nhận ra chúng qua:
- Các từ khóa cực đoan: Lắng nghe những từ như “luôn luôn”, “không bao giờ”, “chắc chắn”, “phải thì mới…”. Ví dụ: “Em luôn luôn làm hỏng mọi việc”.
- Lối suy nghĩ quy chụp: Một thất bại nhỏ bị khái quát hóa thành một đặc điểm tính cách. Ví dụ: “Buổi thuyết trình hôm nay không tốt, vậy là mình không có năng khiếu nói trước đám đông”.
- Phản ứng cảm xúc mạnh mẽ: Chú ý khi client trở nên phòng thủ, lo lắng hoặc buồn bã đột ngột khi một chủ đề nào đó được nhắc tới. Đó có thể là dấu hiệu bạn đang chạm vào một niềm tin cốt lõi.
Lúc này, chỉ truyền động lực thôi là chưa đủ. Động lực giống như một cơn gió, có thể đẩy con thuyền đi nhanh hơn, nhưng không thể nào gỡ được chiếc mỏ neo đang mắc kẹt dưới đáy. CBT chính là công cụ giúp chúng ta cùng client lặn xuống, tìm và gỡ chính chiếc mỏ neo đó – những suy nghĩ tiêu cực tự động đã bám rễ từ lâu.
“Chìa Khóa Vạn Năng” CBT – 3 Bước Thực Chiến Cho Coach
CBT vận hành dựa trên một nguyên tắc đơn giản: không phải hoàn cảnh, mà chính cách chúng ta suy nghĩ về hoàn cảnh mới quyết định cảm xúc và hành vi của mình. Dưới đây là 3 bước thực chiến bạn có thể “bỏ túi” ngay.
Bước 1: “Bắt Sóng” Suy Nghĩ Tự Động (Catch the Thought)
Bước đầu tiên là giúp client nhận ra những suy nghĩ tiêu cực ngay khi nó xuất hiện, thay vì để nó âm thầm điều khiển cảm xúc. Hãy dùng những câu hỏi gợi mở, nhẹ nhàng:
“Ngay tại khoảnh khắc cảm thấy nản lòng đó, suy nghĩ nào đã chạy qua đầu bạn?”
“Khi nghĩ đến việc đó, bạn đã tự nói với mình điều gì?”
Mục tiêu là giúp client tách mình ra khỏi suy nghĩ, quan sát nó như một người ngoài cuộc thay vì đồng hóa mình với nó.
Bước 2: “Chất Vấn” Suy Nghĩ (Challenge the Thought)
Đây chính là trái tim của việc ứng dụng CBT trong coaching. Thay vì chấp nhận suy nghĩ tiêu cực là sự thật, chúng ta mời client cùng xem xét nó dưới nhiều góc độ. Dưới đây là một bộ câu hỏi quyền năng bạn có thể sử dụng:
- Kiểm tra bằng chứng: “Bằng chứng nào cho thấy suy nghĩ ‘tôi không đủ giỏi’ này là 100% đúng? Có bằng chứng nào cho thấy điều ngược lại không?”
- Tìm góc nhìn khác: “Ngoài cách giải thích tiêu cực này, có một cách nhìn nào khác, tích cực hơn hoặc thực tế hơn về tình huống này không?”
- Góc nhìn người bạn thân: “Nếu người bạn thân nhất của bạn rơi vào tình huống tương tự và nói với bạn điều này, bạn sẽ khuyên họ điều gì?” (Đây là một câu hỏi cực kỳ hiệu quả để khơi dậy lòng trắc ẩn với chính bản thân client).
Bước 3: “Kiến Tạo” Niềm Tin & Hành Động Mới (Change the Behavior)
Một suy nghĩ mới sẽ không thể bền vững nếu thiếu đi hành động tương ứng. Sau khi đã tìm ra một niềm tin mới tích cực hơn (ví dụ: từ “Tôi không giỏi giao tiếp” thành “Tôi có thể cải thiện kỹ năng giao tiếp của mình”), hãy cùng client thiết kế những “thí nghiệm hành vi” nhỏ và an toàn.
Ví dụ: Nếu client tin “Tôi không giỏi kết nối với người lạ”, hãy thử thách họ bắt đầu một cuộc nói chuyện ngắn (chỉ 1-2 phút) với một đồng nghiệp mới trong tuần, hoặc đơn giản là mỉm cười và chào một người họ gặp ở quán cà phê. Mỗi hành động nhỏ thành công sẽ là một bằng chứng sống động củng cố cho niềm tin mới.
Vài lưu ý “vàng” khi ứng dụng cùng client
- Nhẹ nhàng và đồng cảm, không phải “sửa lỗi”: Văn hóa chúng ta đề cao sự khiêm tốn và đôi khi ngại đối mặt trực diện. Hãy tiếp cận vấn đề với sự tò mò và đồng cảm. Thay vì nói “suy nghĩ của bạn sai rồi”, hãy thử: “Thật thú vị khi bạn có suy nghĩ đó. Chúng ta cùng tìm hiểu về nó một chút nhé?”. Bạn là người đồng hành, không phải người phán xét.
- Tôn trọng bối cảnh gia đình và xã hội: Rất nhiều niềm tin giới hạn của chúng ta có gốc rễ từ kỳ vọng của gia đình, thầy cô, xã hội. Hãy khéo léo giúp client nhận ra đâu là niềm tin của chính họ, và đâu là niềm tin họ đã “vay mượn” từ người khác mà chưa bao giờ kiểm chứng lại.
CBT không phải là phép màu, mà là một kỹ năng có thể rèn luyện. Khi bạn trang bị cho client khả năng nhận diện, chất vấn và thay đổi dòng suy nghĩ của họ, bạn không chỉ giúp họ giải quyết vấn đề trước mắt. Bạn đang trao cho họ một công cụ quý giá để họ có thể tự coach bản thân trong suốt phần đời còn lại. Đó chính là giá trị bền vững và sâu sắc nhất mà nghề coach có thể mang lại.
Vậy thì, đừng chỉ đọc! Trong phiên coach tiếp theo, hãy thử chọn ra MỘT câu hỏi “chất vấn” trong bài viết này và áp dụng nó. Hãy quan sát sự thay đổi, dù là nhỏ nhất, trong nhận thức của client.
Và đừng quên chia sẻ trải nghiệm, câu chuyện thành công hay cả những vướng mắc của bạn với cộng đồng CoachLink. Chúng ta ở đây để cùng nhau học hỏi, cùng nhau phát triển, và cùng nhau lan tỏa giá trị đích thực của coaching.
