Khoảng Lặng Đáng Sợ Hay Cơ Hội Vàng?
Bạn đã bao giờ ở trong một phiên coach, đặt ra một câu hỏi tâm huyết, và rồi nhận lại một cái nhún vai cùng câu trả lời: “Em cũng không biết nữa”?
Không gian bỗng chùng xuống. Một cảm giác lúng túng len lỏi trong bạn. Liệu mình đã hỏi sai? Liệu phiên coach này đang đi vào ngõ cụt? Khoảnh khắc ấy, đối với nhiều coach trẻ, thực sự đáng sợ. Nhưng hãy hít một hơi thật sâu. Đó không phải là thất bại. Đó là một tín hiệu, một cánh cửa vừa hé mở.
Trong bối cảnh văn hóa của chúng ta, nơi sự khiêm tốn đôi khi được thể hiện qua việc không khẳng định chắc chắn, nơi cảm xúc thường được giữ kín hơn là bộc lộ, câu nói “em không biết” mang nhiều tầng nghĩa. Đó có thể là sự bối rối thật sự, là một chút e dè, hoặc đơn giản là khách hàng (coachee) chưa tìm ra từ ngữ phù hợp để gọi tên những suy nghĩ còn đang hỗn loạn bên trong.
Bài viết này sẽ không đưa cho bạn một “kịch bản” máy móc để đối phó. Thay vào đó, hãy xem nó như một chiếc “la bàn” tinh gọn, giúp bạn tự tin điều hướng qua những vùng “sương mù” cảm xúc, và biến khoảnh khắc chững lại ấy thành cơ hội để kết nối sâu hơn, tạo ra những đột phá thực sự cho khách hàng của mình.
Giải Mã ‘Tảng Băng Chìm’ Đằng Sau Sự Mơ Hồ
Khi khách hàng nói “em không biết”, hiếm khi đó là điểm kết thúc. Nó thường là phần nổi của một tảng băng chìm. Nhiệm vụ của một người coach là lặn xuống dưới bề mặt đó. Có ba lý do chính đằng sau câu trả lời này:
1. Họ thực sự ‘không biết’ hay ‘chưa an toàn để biết’?
Hãy phân biệt rõ hai trạng thái này. “Tôi không biết câu trả lời” và “Tôi chưa sẵn sàng/chưa đủ an toàn để nói ra câu trả lời”. Sự mơ hồ đôi khi là một cơ chế tự vệ vô thức. Giống như một căn phòng chứa đựng sự thật quan trọng nhưng cửa lại khóa. Khách hàng đang cầm chìa khóa trong tay, nhưng họ cần chắc chắn rằng không gian bạn tạo ra đủ an toàn để họ dám mở cánh cửa đó ra.
2. Những rào cản từ bên trong
Câu trả lời an toàn nhất thường là “em không rõ”. Đằng sau nó có thể là những rào cản tâm lý vô hình:
- Nỗi sợ bị phán xét: “Nếu mình nói ra suy nghĩ thật, liệu coach có nghĩ mình ngớ ngẩn, ích kỷ hay yếu đuối không?”
- Nỗi sợ phải đối mặt với sự thật: Đôi khi, việc “biết” đồng nghĩa với việc phải hành động, phải thay đổi. Và thay đổi thì luôn đáng sợ. “Không biết” là một cách trì hoãn việc phải đối mặt với một quyết định lớn.
- Sự mệt mỏi về cảm xúc: Có thể khách hàng đã vật lộn với vấn đề này quá lâu. Họ kiệt sức. Việc phải đào sâu thêm nữa vào lúc này có vẻ quá sức chịu đựng.
3. Thiếu vốn từ vựng về cảm xúc
Đây là một thực tế rất phổ biến. Nhiều người trong chúng ta lớn lên trong một môi trường ưu tiên logic và kết quả. Chúng ta được dạy cách giải phương trình, nhưng không được dạy cách gọi tên chính xác cảm giác hụt hẫng xen lẫn tức giận. Khi được hỏi “Bạn cảm thấy thế nào?”, câu trả lời thường là “bình thường”, “hơi buồn”, “cũng ổn”. Vai trò của coach không phải là “dạy” họ từ vựng, mà là một người đồng hành kiên nhẫn, cùng họ khám phá và tìm ra những từ ngữ chân thật nhất để mô tả thế giới nội tâm phong phú của mình.
‘Bộ Công Cụ Phá Sương’ – Kỹ Thuật Thực Chiến Cho Coach
Vậy, khi đối mặt với “màn sương” mơ hồ, bạn có thể làm gì? Dưới đây là ba kỹ thuật đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả mà bạn có thể áp dụng ngay lập tức.
1. Đặt câu hỏi khai mở, thay vì truy vấn
Phản ứng tự nhiên của chúng ta có thể là hỏi “Tại sao em lại không biết?”. Nhưng câu hỏi này mang tính truy vấn, dễ khiến khách hàng cảm thấy áp lực và càng thu mình lại. Thay vào đó, hãy thử những câu hỏi mang tính giả định, sáng tạo để mở ra những cánh cửa mới trong tâm trí họ:
- “Nếu như có một phần rất nhỏ trong em biết câu trả lời, phần đó sẽ nói gì?”
- “Hãy cứ giả sử thôi, nếu em biết, câu trả lời đầu tiên nảy ra trong đầu sẽ là gì, dù nó có vẻ ngớ ngẩn thế nào đi nữa?”
- Sử dụng ẩn dụ: “Nếu cái cảm giác ‘không biết’ này là một màu sắc, nó sẽ là màu gì? Nếu nó là một hình ảnh, nó trông như thế nào?”
Những câu hỏi này giúp khách hàng tạm thời gạt bỏ bộ lọc logic và sự phán xét, cho phép những câu trả lời từ tiềm thức, từ trực giác được trồi lên bề mặt.
2. Sức mạnh của ‘Khoảng Lặng Quyền Năng’ (Powerful Silence)
Khi khách hàng im lặng, đừng vội vã lấp đầy khoảng trống đó bằng một câu hỏi khác hay một lời gợi ý. Đây là sai lầm phổ biến nhất của các coach trẻ vì sợ không khí trở nên khó xử.
Hãy làm ngược lại. Hãy im lặng cùng họ. Hít thở sâu, giữ một ánh nhìn ấm áp và tin tưởng. Sự im lặng của bạn không phải là sự trống rỗng, nó là một thông điệp mạnh mẽ: “Tôi ở đây. Tôi tin bạn có đủ nguồn lực để tìm ra câu trả lời cho chính mình. Cứ từ từ, không sao cả.” Khoảng lặng này cho khách hàng không gian và sự cho phép để họ thực sự kết nối với những suy nghĩ sâu thẳm nhất.
3. Kỹ thuật Phản chiếu & Tóm tắt (Mirroring & Paraphrasing)
Kỹ thuật này đơn giản là lặp lại một cách chân thành những gì bạn nghe được từ khách hàng. Nó giống như đưa cho họ một tấm gương để họ tự nhìn lại suy nghĩ của mình.
Ví dụ, khách hàng nói: “Em thấy mọi thứ cứ sao sao đó…”
Thay vì hỏi “Sao là sao?”, bạn có thể phản chiếu: “Tôi nghe bạn nói rằng bạn cảm thấy ‘cứ sao sao đó’. Cái cảm giác ‘sao sao đó’ cụ thể là như thế nào đối với bạn lúc này?”
Việc nghe lại chính xác cụm từ của mình từ một người khác giúp khách hàng ý thức rõ hơn về nó. Họ sẽ có xu hướng tự động làm rõ, đào sâu, hoặc thậm chí tự điều chỉnh lại suy nghĩ của mình. Bạn không đưa ra câu trả lời, bạn chỉ giúp họ nghe rõ hơn chính mình.
Từ Người Dẫn Lối Trở Thành Người Đồng Hành
Cuối cùng, hãy nhớ rằng câu trả lời “em không biết” không phải là một ngõ cụt. Nó là một lời mời. Một lời mời bạn tạm gác lại vai trò của một “chuyên gia” có mọi câu trả lời, để thực sự bước vào vai trò của một người đồng hành tin cậy trên hành trình khám phá của khách hàng.
Giá trị lớn nhất bạn mang lại không nằm ở những câu hỏi thông thái, mà nằm ở việc tạo ra một không gian đủ an toàn, đủ tin tưởng để khách hàng dám đối mặt với sự “không biết” của chính họ, và từ đó, tự tìm thấy ánh sáng cho riêng mình.
Lần tới khi gặp một câu trả lời mơ hồ, bạn sẽ chọn kỹ thuật nào trong ba kỹ thuật trên để thử nghiệm? Hãy chia sẻ trải nghiệm và câu hỏi của bạn trong phần bình luận bên dưới nhé!
Và nếu bạn đang trên hành trình xây dựng sự nghiệp coaching, hãy cùng kết nối tại CoachLink. Chúng ta sẽ cùng nhau xây dựng một cộng đồng Coach trẻ chuyên nghiệp, luôn sẵn sàng học hỏi, chia sẻ và nâng đỡ nhau trên con đường kiến tạo những giá trị ý nghĩa.
