Khi Coach cũng “ngộp” trong biển thông tin
Bạn đã bao giờ cảm thấy mất phương hướng giữa hàng ngàn bài viết, sách vở, video về coaching? Cảm giác như mọi kiến thức đều na ná nhau, dễ nghe đấy, nhưng thật khó để tạo ra một dấu ấn riêng biệt, một giá trị thực sự khác biệt cho khách hàng của mình?
Thị trường coaching tại Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, mang lại vô vàn cơ hội nhưng cũng đầy rẫy những thách thức và cạnh tranh. Khi mà ai cũng có thể tìm kiếm thông tin trên mạng, việc chỉ lặp lại những kiến thức bề mặt, những công thức chung chung khiến bạn dễ dàng bị hòa tan, khó để khách hàng thực sự nhận ra giá trị độc đáo mà bạn mang lại.
Bài viết này không chỉ nói về việc tìm kiếm thông tin, mà về một kỹ năng sâu sắc hơn, một “nghệ thuật” mà chúng ta sẽ gọi là ‘Nếm trải Nghiên cứu’ (Research Taste). Đó là khả năng thẩm định, chắt lọc và tổng hợp tri thức để biến nó thành trí tuệ của riêng bạn, tạo ra giá trị độc bản cho khách hàng và xây dựng một sự nghiệp coaching bền vững, có chiều sâu.
“Nếm trải Nghiên cứu” – Từ người “sưu tầm” thông tin đến chuyên gia “ẩm thực” tri thức
Hãy hình dung một đầu bếp tài ba không chỉ biết công thức, mà còn hiểu rõ từng nguyên liệu, nếm thử và biến hóa chúng thành món ăn mang phong cách riêng. Với coaching cũng vậy, “Nếm trải Nghiên cứu” chính là hành trình từ việc thu thập “nguyên liệu” tri thức thô sơ đến việc trở thành một chuyên gia “ẩm thực” tinh tế, biết cách tạo ra những “món ăn” kiến thức độc đáo.
Vượt ra ngoài những kết quả đầu tiên
Thay vì chỉ dừng lại ở những bài blog phổ thông hay các video tóm tắt trên YouTube, hãy dấn thân vào những nguồn gốc của tri thức. Điều này có nghĩa là tìm đến các nghiên cứu khoa học gốc (research papers), những cuốn sách của các chuyên gia đầu ngành (những người đã đặt nền móng cho các học thuyết, mô hình), hoặc thậm chí là các bài luận phản biện. Ví dụ, thay vì chỉ đọc một bài viết tổng hợp về “tư duy phát triển” (growth mindset), hãy tìm đọc cuốn sách gốc của Carol Dweck, hoặc các nghiên cứu tiếp theo đã mở rộng hay thậm chí là thách thức những luận điểm ban đầu. Việc này sẽ giúp bạn có góc nhìn đa chiều, sâu sắc và vững chắc hơn về một vấn đề, tránh việc chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.
Phát triển “vị giác” để nhận biết đâu là vàng, đâu là thau
Sau khi tiếp cận nhiều nguồn, bước tiếp theo là học cách đánh giá. Hãy rèn luyện “vị giác” của mình để nhận ra đâu là kiến thức thực sự có giá trị, đâu là những thông tin chưa được kiểm chứng hoặc quá phiến diện. Điều này bao gồm việc:
- Đánh giá độ tin cậy của nguồn tin: Tác giả là ai? Họ có chuyên môn gì? Nghiên cứu được thực hiện bởi tổ chức nào? Có peer-review (phản biện độc lập) không?
- Nhận diện các thiên kiến (bias): Liệu tác giả có đang cố gắng chứng minh một luận điểm cá nhân nào đó không? Có bỏ qua những góc nhìn đối lập không?
- Quan trọng nhất là thẩm định sự phù hợp: Kiến thức này có thực sự “chạm” được vào tâm lý, văn hóa, và bối cảnh sống của người Việt không? Một mô hình coaching rất thành công ở phương Tây có thể cần được “Việt hóa” để thực sự hiệu quả và cộng hưởng với khách hàng của bạn. Ví dụ, một kỹ thuật giao tiếp trực diện có thể cần điều chỉnh để phù hợp với nét văn hóa giữ ý, trọng tình của người Việt.
Nghệ thuật kết nối các “chấm tròn” tri thức
Một Coach giỏi không chỉ biết về coaching. Hãy mở rộng tầm nhìn, “nếm trải” kiến thức từ các lĩnh vực tưởng chừng không liên quan như tâm lý học, kinh tế học hành vi, triết học, nghệ thuật, hay thậm chí là khoa học dữ liệu. Khi bạn có khả năng kết nối những “chấm tròn” tri thức này, bạn sẽ tạo ra những sự giao thoa độc đáo, hình thành nên hệ thống phương pháp luận, hay thậm chí là một mô hình coaching của riêng mình. Ví dụ, bạn có thể kết hợp các nguyên tắc của Triết học Khắc kỷ (Stoicism) với các kỹ thuật của coaching hiện đại để giúp khách hàng kiểm soát cảm xúc và tập trung vào những điều có thể kiểm soát được; hoặc sử dụng tư duy thiết kế (design thinking) để giúp khách hàng xác định và giải quyết vấn đề một cách sáng tạo hơn.
Biến “Nếm trải” thành lợi thế cạnh tranh sắc bén của bạn
“Nếm trải Nghiên cứu” không chỉ là một kỹ năng cá nhân, nó còn là công cụ mạnh mẽ giúp bạn định vị bản thân trên thị trường coaching và mang lại giá trị vượt trội cho khách hàng.
Tạo ra nội dung “chất” và khác biệt
Thay vì chia sẻ những lời khuyên sáo rỗng hay lặp lại những câu nói truyền cảm hứng chung chung, bạn có thể tạo ra những nội dung thực sự có chiều sâu. Bạn có thể phân tích một case study cụ thể dựa trên một lý thuyết tâm lý học hành vi, diễn giải một nghiên cứu phức tạp theo cách dễ hiểu, hay thậm chí là xây dựng một framework mới dựa trên sự tổng hợp từ nhiều nguồn tri thức. Đây là cách bạn thu hút những khách hàng thực sự tìm kiếm chiều sâu, những người muốn hiểu “tại sao” và “làm thế nào” một cách khoa học và bài bản, chứ không phải chỉ là những lời động viên bề mặt.
Nâng tầm phiên coach bằng những insight đắt giá
Khi có nền tảng kiến thức vững chắc từ việc “Nếm trải Nghiên cứu”, bạn sẽ tự tin hơn rất nhiều trong mỗi phiên coach. Bạn có thể đặt những câu hỏi mạnh mẽ hơn, đi thẳng vào cốt lõi vấn đề dựa trên hiểu biết sâu sắc về tâm lý con người, hay đưa ra những góc nhìn bất ngờ giúp khách hàng “à, ồ” và tạo ra những chuyển biến đột phá. Thay vì chỉ giải quyết vấn đề bề mặt, bạn sẽ giúp khách hàng hiểu được gốc rễ hành vi, suy nghĩ của họ, từ đó tạo ra những giải pháp bền vững và hiệu quả hơn. Ví dụ, thay vì chỉ hỏi “Điều gì đang cản trở bạn?”, bạn có thể dựa trên kiến thức về lý thuyết tự quyết (Self-Determination Theory) để hỏi “Trong ba nhu cầu cơ bản về quyền tự chủ, năng lực, và sự kết nối, bạn cảm thấy điều gì đang chưa được thỏa mãn khiến bạn trì hoãn?”
Xây dựng thương hiệu cá nhân Coach uy tín và có chiều sâu
Một Coach có “gu” về tri thức, biết cách chắt lọc và biến nó thành giá trị riêng sẽ tự khắc tạo ra sự tin tưởng và uy tín. Bạn không chỉ là người đồng hành, bạn còn là một chuyên gia đáng tin cậy, một “quân sư” mà khách hàng tìm đến khi cần những lời khuyên chất lượng, những phân tích sắc bén và những giải pháp thấu đáo. Thương hiệu cá nhân của bạn sẽ không chỉ dừng lại ở sự nhiệt huyết hay khả năng lắng nghe, mà còn ở chiều sâu tư duy và năng lực kiến tạo tri thức, giúp bạn tạo dựng sự nghiệp bền vững và có ảnh hưởng.
Đừng chỉ là Coach, hãy là một Nhà tư tưởng
“Nếm trải Nghiên cứu” không phải là một kỹ năng xa vời hay chỉ dành cho các học giả. Đó là quá trình rèn luyện tư duy phản biện, óc tò mò và sự kiên trì mỗi ngày. Nó là vũ khí bí mật giúp Coach trẻ biến những kiến thức vay mượn thành trí tuệ của riêng mình, tạo ra dấu ấn không thể trộn lẫn và trở thành một phiên bản vượt trội hơn của chính mình.
Hãy nhớ, mục tiêu cuối cùng của chúng ta là lan tỏa giá trị cốt lõi của coaching đến đông đảo công chúng. Và để làm được điều đó một cách bền vững, chúng ta cần phải không ngừng nâng cao “chất lượng” của chính mình.
Lời kêu gọi hành động:
- Bắt đầu ngay: Hãy chọn một chủ đề bạn tâm đắc, có thể là về động lực nội tại, trì hoãn, hay bất kỳ khía cạnh nào trong coaching mà bạn muốn đào sâu. Thay vì chỉ tìm trên Google những bài viết chung chung, hãy thử tìm một bài nghiên cứu khoa học (research paper) trên các nền tảng như Google Scholar, hoặc một cuốn sách chuyên sâu của một tác giả nổi tiếng về chủ đề đó. Dành thời gian để “nếm”, chiêm nghiệm, và đặt câu hỏi cho những gì bạn đọc được.
- Cùng nhau phát triển: Bạn vừa “nếm trải” được một insight (góc nhìn sâu sắc) thú vị hay một phương pháp mới mẻ? Đừng ngần ngại chia sẻ nó trong cộng đồng CoachLink của chúng ta! Chúng ta có thể cùng nhau thảo luận, phản biện, và học hỏi lẫn nhau. Cùng nhau, chúng ta sẽ xây dựng một thế hệ Coach Việt Nam vừa có tâm, vừa có tầm, mang đến những giá trị thực sự cho xã hội.
