Tái Cấu Trúc Nhận Thức: Kỹ Năng ‘Đòn Bẩy’ Giúp Coachee Vượt Bão Tiêu Cực
“Em không làm được đâu chị ơi…”, “Việc này khó quá, em nghĩ mình không đủ sức”, “Chắc lại thất bại thôi…”
Là một Coach trẻ, hẳn bạn đã không ít lần nghe những câu nói này và cảm thấy một chút chùng xuống. Bạn lắng nghe, bạn đồng cảm, nhưng trong lòng lại có một sự thôi thúc mạnh mẽ muốn làm gì đó hơn là chỉ gật đầu. Bạn muốn giúp coachee của mình nhìn thấy ánh sáng, tìm thấy sức mạnh bên trong họ, nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu. Bạn không hề đơn độc.
Nếu bạn đang tìm kiếm một công cụ không phải là phép màu, nhưng lại có sức mạnh như một “đòn bẩy nhận thức” giúp coachee tự thay đổi góc nhìn của chính họ, thì “Reframe” (Tái cấu trúc) chính là câu trả lời. Bài viết này không chỉ giải thích Reframe là gì, mà sẽ trao cho bạn những kỹ thuật thực chiến, dễ áp dụng, giúp bạn tự tin hơn trong mỗi phiên coach và thực sự tạo ra sự chuyển hóa cho khách hàng của mình.
Hiểu Đúng Về “Reframe” – Vượt Qua Lằn Ranh “Tích Cực Độc Hại”
Vậy Reframe thực sự là gì?
Hãy hình dung đơn giản thế này: Reframe là thay đổi “khung tranh” chứ không phải thay đổi “bức tranh”. “Bức tranh” là sự việc, là tình huống đã xảy ra và không thể thay đổi. Nhưng “khung tranh” chính là cách chúng ta nhìn nhận, diễn giải và gán ý nghĩa cho sự việc đó. Tình huống không đổi, nhưng ý nghĩa và cảm xúc gắn với nó thì hoàn toàn có thể.
Ví dụ gần gũi nhất: Cùng một cơn mưa bất chợt. Người có hẹn đi chơi sẽ nhìn nó qua khung tranh “tiêu cực” và cảm thấy bực bội, kế hoạch đổ bể. Nhưng một người nông dân, hay một người yêu cây cối, sẽ nhìn qua khung tranh “tích cực” và thấy dễ chịu, vì vạn vật được tưới mát. Cơn mưa vẫn chỉ là cơn mưa.
Trong bối cảnh coaching, kỹ thuật này đặc biệt quyền năng vì nó chạm thẳng vào tâm lý “ngại thất bại”, “sợ bị đánh giá” vốn còn khá phổ biến. Nó giúp coachee nhẹ nhàng chuyển hóa những “áp lực” vô hình từ gia đình, xã hội thành “động lực” để chứng tỏ bản thân một cách lành mạnh, thay vì gồng gánh trong mệt mỏi.
Phân biệt Reframe và Tích cực độc hại (Toxic Positivity)
Đây là lằn ranh quan trọng nhất mà một Coach chuyên nghiệp cần nắm vững.
- Tích cực độc hại là phủ nhận, gạt bỏ cảm xúc tiêu cực. Nó nói rằng: “Đừng buồn nữa, vui lên đi!”, “Có gì đâu mà phải nghĩ, tích cực lên!”. Cách tiếp cận này vô tình khiến coachee cảm thấy cảm xúc của mình là sai trái, rằng họ không nên cảm thấy như vậy.
- Reframe, ngược lại, bắt đầu bằng sự công nhận. Nó nói rằng: “Tôi hiểu là việc này đang khiến bạn cảm thấy rất thử thách và mệt mỏi.” Sau khi đã xác nhận cảm xúc của coachee là hoàn toàn hợp lệ, Coach mới nhẹ nhàng đặt câu hỏi để mở ra một góc nhìn mới mang tính xây dựng: “Chính những thử thách này đang giúp bạn học được điều gì về sức mạnh của bản thân?”
Reframe không phải là đeo một cặp kính màu hồng, mà là bật thêm một ngọn đèn để soi rọi những góc khuất mà coachee chưa nhìn thấy.
Bỏ Túi 3 “Chiêu” Reframe Thực Chiến Cho Coach Trẻ
Lý thuyết là vậy, nhưng làm thế nào để áp dụng vào phiên coach một cách tự nhiên và hiệu quả? Dưới đây là 3 kỹ thuật bạn có thể thực hành ngay lập tức.
Chiêu 1: Thay Đổi Ngôn Từ – Sức Mạnh Của Từ Ngữ
Ngôn từ chúng ta sử dụng định hình thực tại của chúng ta. Giúp coachee nhận ra và thay đổi ngôn từ của họ là bước reframe đơn giản mà vô cùng hiệu quả.
- Chuyển “Vấn đề” thành “Thử thách” hoặc “Cơ hội”. “Vấn đề” nghe thật nặng nề và bế tắc, trong khi “thử thách” lại gợi lên tinh thần chinh phục.
- Chuyển “Thất bại” thành “Bài học” hoặc “Trải nghiệm”. Không ai muốn thất bại, nhưng ai cũng cần bài học để trưởng thành.
- Chuyển “Tôi phải làm…” thành “Tôi chọn làm… để đạt được ABC”. Từ “phải” mang tính ép buộc, lấy đi sức mạnh của coachee. Từ “chọn” trả lại cho họ quyền kiểm soát và ý thức về mục đích đằng sau hành động.
Chiêu 2: Kỹ Thuật “Nếu… Thì Sao?” (The “What If…?”)
Khi coachee bị mắc kẹt trong những niềm tin giới hạn như “Tôi không thể làm được”, “Tôi không có đủ nguồn lực”, kỹ thuật này sẽ giúp phá vỡ những bức tường vô hình đó.
- Khi coachee nói: “Em không thể bắt đầu dự án này vì không có vốn.”
Bạn có thể hỏi: “Giả sử, nếu tiền bạc không phải là vấn đề, bước đầu tiên em sẽ làm là gì?” - Khi coachee nói: “Em sợ thuyết trình lắm, em sợ mình sẽ nói sai và bị cười chê.”
Bạn có thể hỏi: “Chị hiểu. Vậy nếu em biết chắc rằng mình sẽ không thất bại, không bị ai phán xét, em sẽ chia sẻ điều gì với mọi người?”
Mục đích của những câu hỏi “Nếu…?” là tạm thời đưa coachee ra khỏi thực tại đầy lo lắng của họ, cho phép bộ não sáng tạo và tìm kiếm giải pháp mà không bị nỗi sợ hãi kìm hãm.
Chiêu 3: Tìm Kiếm Lợi Ích Hoặc Mục Đích Ẩn
Đây là một kỹ thuật đào sâu, giúp coachee nhận ra rằng ngay cả trong những trải nghiệm tồi tệ nhất cũng có thể chứa đựng một bài học, một món quà cho sự trưởng thành.
Hãy thử những câu hỏi quyền năng này:
- “Trong tình huống khó khăn này, bạn đã học được điều gì giá trị về chính mình mà trước đây bạn chưa nhận ra?”
- “Thử thách này dường như đang muốn ‘dạy’ bạn bài học gì cho chặng đường sắp tới?”
- “Nhìn lại trải nghiệm không mong muốn đó, nó đã giúp bạn mạnh mẽ hơn ở điểm nào?”
Kỹ thuật này giúp coachee chuyển từ vai trò nạn nhân của hoàn cảnh sang vai trò một người học trò chủ động, tìm kiếm ý nghĩa và sự phát triển trong mọi việc xảy ra.
Reframe không phải là một chiếc công tắc để bật-tắt cảm xúc. Nó là một nghệ thuật, một kỹ năng giúp Coach chuyển vai trò từ một người lắng nghe đơn thuần thành một chất xúc tác mạnh mẽ, thắp lên ngọn lửa tự nhận thức trong coachee. Nó giúp họ nhận ra rằng, quyền năng lớn nhất không nằm ở việc thay đổi hoàn cảnh, mà nằm ở việc lựa chọn cách phản ứng với hoàn cảnh đó.
Hành trình làm chủ kỹ thuật này cần sự luyện tập và kiên nhẫn. Đừng ngại thử nghiệm, quan sát và rút kinh nghiệm sau mỗi phiên coach. Đôi khi chỉ một câu hỏi Reframe đúng lúc cũng có thể tạo ra một khoảnh khắc “Aha!” làm thay đổi toàn bộ hành trình của coachee.
Trong phiên coach tới, hãy thử áp dụng một trong ba kỹ thuật trên. Bạn đã từng dùng Reframe như thế nào để tạo ra đột phá cho coachee của mình? Hãy chia sẻ câu chuyện và kinh nghiệm của bạn ở phần bình luận nhé. Cùng nhau, chúng ta sẽ xây dựng một cộng đồng CoachLink vững mạnh và chuyên nghiệp, lan tỏa những giá trị đích thực của coaching.
