“Đường đua” sáng tạo và những trăn trở không của riêng ai
Nếu lướt một vòng các hội nhóm, bạn sẽ thấy ngày càng có nhiều bạn trẻ tự hào gọi mình là “dân sáng tạo”, là “freelancer”. Từ designer, writer, content creator cho đến video editor, chúng ta đang cùng nhau tạo nên một làn sóng làm việc tự do đầy năng lượng và đam mê. Hành trình này thú vị thật đấy, nhưng tin mình đi, nó cũng giống như một chuyến tàu lượn siêu tốc với những cú lên xuống bất ngờ.
Chắc bạn cũng không lạ gì cảm giác này: một buổi sáng thức dậy với 1001 ý tưởng trong đầu, nhưng đến tối lại thấy mình chưa làm được gì ra hồn. Hay những lúc nhìn vào portfolio của người khác mà tự hỏi “Bao giờ mình mới được như vậy?”. Rồi cả những đêm dài cày deadline, kiệt sức, burnout, cảm thấy mông lung về con đường mình đang đi. Đôi khi, khó khăn nhất lại là lúc gửi báo giá cho khách, trong lòng luôn có một cuộc chiến: “Liệu mức giá này có cao quá không? Hay mình đang tự bán rẻ chất xám của mình?”.
Những trăn trở đó, bạn không hề cô đơn đâu. Chúng ta giống như những vận động viên đầy tiềm năng, có kỹ năng, có nhiệt huyết, nhưng lại thiếu một người huấn luyện viên đứng bên ngoài đường piste, giúp ta nhìn ra toàn cảnh, vạch ra chiến lược và nhắc nhở khi nào cần tăng tốc, khi nào nên giữ sức.
Và trong thế giới sự nghiệp, người “huấn luyện viên” đó mang một cái tên rất kêu: Coaching.
Coaching thực ra là gì? (Không phải là “dạy đời” đâu nhé!)
Khoan, khoan! Nghe đến “coach” chắc nhiều bạn sẽ hình dung ra một người nào đó lớn tuổi, ngồi khoanh tay và đưa ra những lời khuyên sáo rỗng. Không hề nhé!
Hiểu một cách gần gũi nhất, coach không phải là thầy giáo cầm tay chỉ việc, cũng không phải chuyên gia tâm lý đi chữa lành vết thương cho bạn. Họ là một người đồng hành. Công việc của họ không phải là đưa cho bạn câu trả lời, mà là đặt ra những câu hỏi “đắt giá” – những câu hỏi mà có thể bạn chưa bao giờ dám tự hỏi mình. Từ đó, bạn sẽ tự tìm thấy câu trả lời, giải pháp và sức mạnh từ chính bên trong.
Vậy coach khác mentor chỗ nào?
Đây là một điểm rất hay bị nhầm lẫn.
- Mentor là người đi trước, có nhiều kinh nghiệm trong ngành. Họ sẽ cho bạn lời khuyên dựa trên trải nghiệm của chính họ. Ví dụ: “Ngày xưa anh deal giá case này là 10 triệu, em cứ báo tầm đó là được.”
- Coach thì khác. Họ sẽ không cho bạn “con cá”, mà giúp bạn tìm ra cách “tự câu cá” của riêng mình. Ví dụ: “Bạn nghĩ giá trị cốt lõi bạn mang lại trong dự án này là gì? Làm thế nào để khách hàng nhìn thấy rõ điều đó qua bản báo giá của bạn?”
Thấy sự khác biệt chưa? Một bên là đưa ra công thức có sẵn, một bên là giúp bạn tự tạo ra công thức của riêng mình. Lợi ích cốt lõi của coaching chính là giúp bạn nhìn thấu bản thân, phá vỡ những niềm tin giới hạn kiểu “mình không làm được đâu”, xây dựng sự tự tin và trở thành người thuyền trưởng chủ động lèo lái con thuyền sự nghiệp của mình.
Những dấu hiệu “vũ trụ” đang bảo bạn cần một Coach
Đôi khi chúng ta cứ cố gắng tự mình giải quyết mọi chuyện cho đến khi kiệt sức. Nếu bạn thấy mình trong những dấu hiệu dưới đây, có lẽ đã đến lúc tìm một người đồng hành rồi đó.
Cảm giác “loay hoay” không lối thoát
Bạn có cả một list dài những ý tưởng hay ho, những dự án cá nhân muốn làm, nhưng cuối cùng lại chẳng bắt đầu được cái nào. Bạn nhảy từ việc này sang việc khác, thử sức ở nhiều lĩnh vực nhưng nhìn lại vẫn thấy mình dậm chân tại chỗ, không có sự phát triển rõ rệt nào. Cảm giác này giống như bị lạc trong một khu rừng rậm, bạn cứ đi mãi nhưng chỉ thấy mình quay về điểm xuất phát.
Mất cân bằng công việc – cuộc sống trầm trọng
Mình từng biết một bạn designer rất giỏi. Để chứng tỏ bản thân và kiếm thêm thu nhập, bạn ấy nhận cùng lúc 5 dự án từ 5 khách hàng khác nhau. Kết quả là gì? Bạn ấy “cày” quên ngày tháng, sức khỏe đi xuống, stress liên tục. Và điều tệ nhất, bạn ấy bắt đầu ghét chính công việc thiết kế mà mình từng yêu say đắm. Nếu bạn đang trong tình trạng “ôm đồm” mọi thứ, làm việc quần quật nhưng tối đến vẫn thấy trống rỗng và kiệt sức, đó chính là tiếng chuông báo động của “burnout”.
Chạm “ngưỡng” thu nhập và kỹ năng
Bạn đã làm freelancer được 3-4 năm nhưng mức giá cho mỗi dự án vẫn không thay đổi nhiều. Bạn nhìn những dự án lớn hơn, hấp dẫn hơn nhưng lại không dám nhận vì sợ mình không đủ sức. Bạn cảm thấy kỹ năng của mình bắt đầu cũ kỹ, muốn học thêm cái mới nhưng lại không biết nên học gì giữa một biển thông tin. Đây là lúc bạn đang chạm vào một “bức tường vô hình” trong sự nghiệp, và một người coach có thể giúp bạn tìm ra cánh cửa để bước qua nó.
Tìm một Coach “hợp cạ”: Tìm ở đâu và cần chuẩn bị gì?
Okay, nếu bạn đã thấy coaching có thể là lời giải cho mình, câu hỏi tiếp theo là: “Tìm coach ở đâu bây giờ?”.
Kênh tìm kiếm uy tín
Bạn có thể bắt đầu từ những nơi gần gũi nhất.
- Các cộng đồng freelancer, sáng tạo trên Facebook: Thường xuyên có các coach chia sẻ kiến thức trong những group này. Bạn có thể theo dõi và xem phong cách của họ có hợp với mình không.
- LinkedIn: Đây là một “mỏ vàng” để tìm kiếm các chuyên gia. Hãy tìm kiếm với các từ khóa như “career coach”, “creative coach” và xem profile của họ.
- Qua các nền tảng coaching chuyên nghiệp: Hiện có một số nền tảng kết nối coach và người cần coach, dù chưa quá phổ biến nhưng cũng là một kênh đáng để tham khảo.
Tiêu chí lựa chọn
Không phải coach nào cũng hợp với bạn. Việc tìm coach cũng giống như “chọn bạn mà chơi” vậy. Hãy tìm một người mà bạn cảm thấy tin tưởng và thoải mái khi trò chuyện. Lý tưởng nhất là một coach có chuyên môn hoặc am hiểu về lĩnh vực sáng tạo/freelance. Trước khi quyết định, hãy tìm hiểu kỹ về họ, đọc những gì họ viết, xem video họ chia sẻ và đừng ngần ngại đăng ký một buổi trò chuyện tìm hiểu (discovery call) – thường là miễn phí – để xem hai bên có “hợp cạ” với nhau không.
Sự chuẩn bị của bạn
Coaching là một quá trình hợp tác hai chiều. Coach không thể giúp nếu bạn không chủ động. Vì vậy, trước khi bắt đầu, hãy chuẩn bị cho mình một tinh thần cởi mở, sẵn sàng đối mặt với sự thật và quan trọng nhất là cam kết hành động. Hãy nghĩ trước về một vấn đề hoặc một mục tiêu cụ thể bạn muốn giải quyết. Sự chuẩn bị này sẽ giúp quá trình coaching của bạn hiệu quả hơn rất nhiều.
Khoản đầu tư xứng đáng nhất chính là đầu tư vào bản thân
Hành trình sự nghiệp của một người làm sáng tạo tự do vốn dĩ không bằng phẳng. Sẽ có những lúc bạn cần một cú hích, một góc nhìn mới, một người tin tưởng vào tiềm năng của bạn hơn cả chính bạn. Coaching không phải là “liều thuốc tiên” giải quyết mọi vấn đề ngay lập tức, nhưng nó là một công cụ cực kỳ mạnh mẽ để giúp bạn tăng tốc và đi đúng hướng.
Hãy nhớ rằng, việc tìm kiếm sự giúp đỡ không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, mà là biểu hiện của sức mạnh và sự thông thái. Đó là khi bạn nhận ra rằng mình xứng đáng được hỗ trợ để trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình.
Vậy, bạn đã sẵn sàng tìm một người đồng hành cho sự nghiệp của mình chưa?
Hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng một hành động nhỏ: lấy giấy bút ra và tự trả lời câu hỏi này một cách thật lòng: “Điều gì đang thực sự cản trở mình nhất lúc này?”. Việc nhận diện được “kẻ ngáng đường” chính là bước đầu tiên trên hành trình vượt qua nó.
