Tự coach bản thân: Bí quyết ‘xử đẹp’ trì hoãn khi deadline dí sát nút
2 giờ sáng. Ánh sáng xanh từ màn hình laptop hắt lên khuôn mặt mệt mỏi. Ly cà phê thứ ba đã nguội ngắt. Đâu đó trong 17 tab đang mở, có cả Facebook, YouTube và một trang shopping online, dù bản báo cáo quan trọng ngày mai phải nộp vẫn còn dang dở.
Cảnh tượng này có quen không? Nếu câu trả lời là có, thì chào mừng bạn đến với câu lạc bộ những “chiến binh deadline”. Nhưng khoan đã, trước khi bạn tự dán cho mình cái mác “lười biếng” và chìm vào vòng lặp của sự căng thẳng, cảm giác tội lỗi rồi lại… tiếp tục lướt mạng xã hội, hãy cùng mình nhìn vào một sự thật.
Đây không phải là câu chuyện về sự lười biếng. Đây là câu chuyện về sự mất phương hướng, về nỗi sợ vô hình và cảm giác choáng ngợp. Và tin tốt là, thay vì tự dày vò, chúng ta hoàn toàn có thể trở thành người “huấn luyện viên” (coach) cho chính mình, sử dụng những kỹ thuật cực kỳ đơn giản để dẫn dắt bản thân vượt qua vũng lầy trì hoãn.
Không phải bạn lười, mà là bạn sợ
Mình từng là chúa trì hoãn. Mọi công việc đều được dồn đến phút 89. Mình luôn nghĩ mình là một kẻ lười biếng vô kỷ luật. Cho đến khi mình có cơ hội làm việc với một người coach, mình mới vỡ lẽ ra một điều: sự trì hoãn chỉ là lớp vỏ bọc cho những nỗi sợ sâu thẳm bên trong.
Đó có thể là:
- Nỗi sợ thất bại: “Nhỡ mình làm không tốt thì sao? Nhỡ mọi người chê cười thì sao?” Thà không làm còn hơn làm mà thất bại.
- Chủ nghĩa hoàn hảo: “Mình phải đợi có đủ cảm hứng, đủ thời gian, đủ tài liệu thì mới bắt đầu được.” Và cái “ngày hoàn hảo” ấy chẳng bao giờ đến. Chúng ta sợ sản phẩm mình làm ra không đủ tốt, không xứng đáng.
- Cảm giác choáng ngợp: Khi nhìn vào một nhiệm vụ quá lớn như “viết khóa luận tốt nghiệp” hay “chuẩn bị cho buổi thuyết trình quan trọng”, bộ não của chúng ta sẽ tự động “đóng băng” vì không biết bắt đầu từ đâu.
Một người coach giỏi sẽ không bao giờ nói “Bạn thật lười biếng!”. Họ sẽ ngồi xuống và hỏi một cách tò mò: “Điều gì đang thực sự cản bước bạn vậy?”.
Hãy thử áp dụng tư duy này với chính mình. Thay vì chỉ trích, hãy tò mò.
Mình có một người bạn tên Minh, một freelancer thiết kế rất tài năng. Cậu ấy liên tục trì hoãn việc gửi báo giá cho một khách hàng lớn tiềm năng. Bên ngoài, trông cậu ấy có vẻ lười, không quan tâm đến cơ hội. Nhưng khi mình hỏi sâu hơn, lý do thực sự mới lộ ra: Minh sợ bị từ chối. Cậu ấy sợ rằng mức giá mình đưa ra sẽ bị chê là quá cao, hoặc tệ hơn, khách hàng sẽ xem portfolio rồi im lặng, và điều đó như một lời khẳng định rằng “năng lực của cậu chưa đủ tầm”. Nỗi sợ bị đánh giá ấy lớn đến mức nó tê liệt mọi hành động.
Bạn thấy đấy, khi gọi tên được gốc rễ của vấn đề, chúng ta đã đi được nửa chặng đường.
Bộ câu hỏi ‘quyền năng’ – La bàn dẫn lối thoát khỏi trì hoãn
Trong coaching có một khái niệm gọi là “Powerful Questions” (Những câu hỏi quyền năng). Đây không phải là những câu hỏi đóng “có/không”, mà là những câu hỏi mở, khơi gợi sự tự nhận thức và thúc đẩy chúng ta tìm ra giải pháp của chính mình.
Khi cảm thấy bế tắc và chỉ muốn “để mai tính”, hãy dừng lại 5 phút và thử hỏi bản thân bộ 3 câu hỏi này:
1. Để phá vỡ sự choáng ngợp: “Bước nhỏ nhất, dễ nhất mà mình có thể làm trong 15 phút tới là gì?”
Câu hỏi này giống như một chiếc rìu phá tan tảng băng “choáng ngợp”. Thay vì nghĩ đến cả một “dự án khổng lồ”, bạn chỉ tập trung vào một hành động siêu nhỏ, siêu dễ.
- Thay vì: “Viết báo cáo 5000 chữ.”
- Hãy bắt đầu bằng: “Mở file Word, gõ tiêu đề và viết 3 gạch đầu dòng cho dàn ý.”
- Thay vì: “Dọn dẹp cả căn phòng bừa bộn.”
- Hãy bắt đầu bằng: “Dọn dẹp duy nhất chiếc bàn làm việc.”
Khi hoàn thành một việc nhỏ, bạn sẽ có một cú hích tinh thần để làm việc tiếp theo.
2. Để kết nối với động lực: “Việc hoàn thành nhiệm vụ này sẽ giúp mình tiến gần hơn đến mục tiêu lớn nào?”
Sự trì hoãn thường xảy ra khi chúng ta quên mất “lý do tại sao” mình bắt đầu. Câu hỏi này giúp kết nối công việc nhàm chán trước mắt với một mục tiêu lớn lao, hấp dẫn hơn.
- Ví dụ: “Việc hoàn thành cái project khó nhằn này sẽ giúp CV của mình đẹp hơn, dễ dàng apply vào công ty mơ ước.”
- Hoặc: “Cố gắng làm xong báo cáo tuần này, mình sẽ có thêm khoản thưởng để dành tiền đi Đà Lạt vào cuối tháng.”
Đột nhiên, việc bạn đang làm không còn là gánh nặng, mà là một bước đệm để đến gần hơn với điều bạn thực sự mong muốn.
3. Để đối mặt với nỗi sợ: “Điều tệ nhất có thể xảy ra nếu mình bắt đầu ngay bây giờ là gì? Và mình sẽ đối phó với nó ra sao?”
Câu hỏi này giúp “giải mã” nỗi sợ vô hình thành một kịch bản cụ thể. Thường thì, điều tệ nhất mà chúng ta tưởng tượng ra lại không hề đáng sợ như ta nghĩ.
- Ví dụ: “Điều tệ nhất khi gửi báo giá cho khách là gì? Là họ từ chối. Mình sẽ đối phó ra sao? Buồn một chút, rồi tìm kiếm khách hàng khác. Chuyện đó cũng bình thường trong ngành này mà.”
Khi bạn có sẵn kế hoạch ứng phó, nỗi sợ sẽ giảm đi rất nhiều và bạn sẽ sẵn sàng hành động hơn.
Kỹ thuật ‘Chia để trị’ và nghệ thuật ăn mừng chiến thắng nhỏ
Một người coach sẽ giúp bạn biến “con voi” khổng lồ của một dự án thành những miếng bánh nhỏ dễ ăn. Hãy áp dụng điều này cho chính mình.
Lấy ví dụ việc viết khóa luận. Thay vì ghi trong to-do list một mục duy nhất là “Viết khóa luận”, hãy chia nhỏ nó ra:
- Tìm 10 tài liệu tham khảo liên quan (Thứ Hai)
- Đọc và tóm tắt 5 tài liệu đầu tiên (Thứ Ba)
- Viết dàn ý chi tiết cho chương 1 (Thứ Tư)
- …cứ như vậy.
Mỗi đầu việc đều cụ thể, có thời hạn và nằm trong tầm tay.
Và phần quan trọng không kém: tự thưởng. Tự thưởng không phải là nuông chiều, nó là một loại kỷ luật thông minh để “hack” bộ não, tạo ra một vòng lặp tích cực: Hoàn thành việc nhỏ -> Được thưởng -> Có động lực -> Hoàn thành việc tiếp theo.
Phần thưởng không cần phải lớn lao. Viết xong một trang báo cáo, tự cho phép mình xem một tập phim ngắn trên Netflix. Hoàn thành việc research tài liệu, tự thưởng một ly trà sữa trân châu đường đen. Những “chiến thắng nhỏ” được ghi nhận sẽ xây dựng sự tự tin và tạo đà tâm lý cực kỳ hiệu quả.
Bạn chính là người ‘coach’ tuyệt vời nhất của chính mình
Vượt qua trì hoãn không phải là một cuộc chiến mà bạn phải dùng ý chí sắt đá để chiến thắng. Nó là một quá trình thấu hiểu và dẫn dắt bản thân bằng sự tử tế, tò mò và các kỹ thuật thông minh.
Hãy nhớ rằng, trì hoãn là một thói quen, và thói quen hoàn toàn có thể thay đổi được. Việc trở thành người “coach” của chính mình là một kỹ năng cần được rèn luyện mỗi ngày. Sẽ có lúc bạn làm tốt, có lúc lại quay về thói quen cũ. Không sao cả. Hãy kiên nhẫn.
Ngay bây giờ, thay vì đóng bài viết này lại và tiếp tục lướt mạng xã hội, bạn hãy thử làm một việc. Chọn MỘT nhiệm vụ duy nhất mà bạn đang trì hoãn. Nhìn vào nó và tự hỏi: “Bước nhỏ nhất, dễ nhất mà mình có thể làm trong 15 phút tới là gì?”
Sau đó, hãy làm nó. Chỉ 15 phút thôi.
Và hãy chia sẻ cảm nhận của bạn sau khi hoàn thành bước nhỏ đó nhé. Mình tin bạn sẽ thấy một sự khác biệt lớn.
