Giữa muôn vàn ngã rẽ, ai sẽ là người chỉ lối cho bạn?
Bạn có bao giờ thấy mình trong tình huống này chưa? Tay cầm tấm bằng đại học còn thơm mùi giấy mới, nhưng đầu óc thì lại trống rỗng một cách đáng sợ. Hoặc có thể bạn đã đi làm được một, hai năm, công việc mỗi ngày lặp đi lặp lại và cảm giác chông chênh, mất phương hướng cứ lớn dần. Cảm giác ấy thật giống như khi bạn đang đứng giữa ngã tư đông nghịt xe cộ ở Sài Gòn hay Hà Nội vào giờ tan tầm, hoàn toàn lạc lõng và không có Google Maps trong tay.
Mình cũng đã từng như vậy. Những ngày tháng loay hoay, tự hỏi “Mình là ai?”, “Mình nên đi về đâu?” thực sự rất mệt mỏi. Nhưng bạn biết không, chúng ta không nhất thiết phải dò dẫm trong bóng tối một mình. Thay vì vậy, tại sao không thử tìm cho mình một “quân sư” (mentor) hay một “huấn luyện viên” (coach) để đồng hành?
Bài viết này, hãy xem nó như tấm “bản đồ” nhỏ mình vẽ ra, hy vọng có thể giúp bạn tìm được người dẫn đường phù hợp trên hành trình sự nghiệp còn rất dài phía trước.
Phần 1: Mentor và Coach – Bạn đang cần ai hơn?
Nghe thì có vẻ giống nhau, nhưng thực ra vai trò của mentor và coach lại rất khác biệt. Hiểu rõ sự khác biệt này chính là bước đầu tiên để bạn biết mình cần tìm ai.
Mentor – Người truyền lửa
Hãy hình dung mentor như một người anh, người chị lớn trong ngành. Họ là người đã đi trước bạn 5, 10 năm, đã nếm trải đủ “sóng gió” và sẵn lòng chia sẻ lại những kinh nghiệm xương máu đó. Mối quan hệ với mentor thường thiên về định hướng dài hạn, về việc truyền cảm hứng và đưa ra những lời khuyên tổng quan cho sự nghiệp.
* Ví dụ thực tế: Chị trưởng phòng Marketing với 10 năm kinh nghiệm ở công ty bạn, người mà bạn luôn ngưỡng mộ cách chị xử lý khủng hoảng và lên kế hoạch. Mối quan hệ này thường đến một cách tự nhiên và dựa trên sự tin tưởng, hầu hết là tự nguyện.
Coach – Người rèn giũa kỹ năng
Ngược lại, coach giống như một huấn luyện viên cá nhân cho sự nghiệp của bạn. Họ là những chuyên gia được đào tạo bài bản, có phương pháp cụ thể để giúp bạn đạt được một mục tiêu rõ ràng trong một khoảng thời gian nhất định. Mối quan hệ này thường là một dịch vụ trả phí, tập trung vào hiệu suất và kết quả.
* Ví dụ thực tế: Bạn sắp có vòng phỏng vấn cuối cùng với công ty mơ ước. Bạn tìm đến một chuyên gia nhân sự để được coach 1-1, thực hành các câu hỏi khó, sửa lại cách trả lời để tăng tối đa cơ hội trúng tuyển.
Vậy, bạn cần ai?
Hãy tự hỏi mình câu này: “Vấn đề lớn nhất của mình ngay lúc này là gì?”. Nếu bạn cần một bức tranh lớn, một lời khuyên về con đường 5 năm tới, hãy tìm một người mentor. Nếu bạn cần mài sắc một kỹ năng cụ thể để vượt qua một thử thách trước mắt (như thuyết trình, phỏng vấn, quản lý thời gian), một người coach sẽ là lựa chọn phù hợp hơn.
Phần 2: “Bản đồ kho báu” – Tìm Mentor/Coach ở đâu?
“Nghe thì hay đấy, nhưng tìm những người này ở đâu bây giờ?” – Đừng lo, “kho báu” ở ngay quanh ta thôi, chỉ là bạn chưa biết cách tìm.
Khai thác “vòng tròn” có sẵn
- Công ty hiện tại/cũ: Đừng chỉ giới hạn ở sếp trực tiếp. Hãy quan sát những anh chị senior ở phòng ban khác. Có ai mà bạn ngưỡng mộ cách họ làm việc, cách họ giao tiếp không? Hãy mạnh dạn bắt chuyện.
- Trường Đại học: Mạng lưới cựu sinh viên là một mỏ vàng. Hãy liên lạc với phòng Quan hệ cựu sinh viên hoặc các thầy cô tâm huyết. Họ có thể giới thiệu cho bạn những cựu sinh viên thành đạt đang làm trong lĩnh vực bạn quan tâm.
- Mối quan hệ cá nhân: Đừng xem nhẹ những mối quan hệ tưởng chừng không liên quan. Một người bạn của anh trai, một người quen của bố mẹ… biết đâu lại chính là chuyên gia trong ngành mà bạn đang tìm kiếm.
Mở rộng ra thế giới Online
- LinkedIn: Đây là “sân chơi” chuyên nghiệp số một. Hãy bắt đầu bằng việc theo dõi các chuyên gia đầu ngành. Nhưng đừng chỉ theo dõi trong im lặng, hãy tương tác với bài viết của họ một cách thông minh: đặt một câu hỏi sâu sắc, chia sẻ một góc nhìn có giá trị. Dần dần, bạn sẽ được chú ý.
- Các cộng đồng (Facebook Groups, Zalo): Tham gia ngay các nhóm chuyên ngành như “Cộng đồng Marketers & Digital Marketing”, “UI/UX Designers Vietnam”, “Content Creator Việt Nam”… Nơi đây quy tụ rất nhiều anh chị giỏi và cởi mở, sẵn sàng trả lời khi bạn có thắc mắc.
Tận dụng các sự kiện Offline
Đừng coi thường sức mạnh của một cái bắt tay. Các buổi workshop, seminar, talkshow chuyên ngành là cơ hội vàng để bạn gặp gỡ trực tiếp những người bạn ngưỡng mộ. Hãy chuẩn bị một vài câu hỏi hay, đến sớm một chút, ở lại muộn một chút để có cơ hội trò chuyện. Một cuộc nói chuyện ấn tượng có giá trị hơn hàng chục tin nhắn online.
Phần 3: Mở lời sao cho “duyên”: Nghệ thuật tiếp cận
Tìm được người rồi, nhưng làm sao để mở lời mà không bị “bơ”? Đây là cả một nghệ thuật đấy.
- Bước 1 – Chuẩn bị kỹ lưỡng: Hãy làm “bài tập về nhà” của mình. Tìm hiểu về công việc, những dự án hay bài viết gần đây của họ. Điều này cho thấy bạn thực sự nghiêm túc chứ không phải hỏi cho vui. Tuyệt đối đừng hỏi những câu mà Google có thể trả lời trong 5 giây!
- Bước 2 – Lời chào “chất lượng”: Soạn một tin nhắn hoặc email thật ngắn gọn và cá nhân hóa. Hãy bắt đầu bằng sự ngưỡng mộ chân thành.
Ví dụ: “Chào anh A, em là B, hiện đang làm… Em tình cờ đọc được bài viết của anh về chủ đề X và thực sự rất tâm đắc với quan điểm của anh về Y…”. Sau đó giới thiệu ngắn gọn bạn là ai và bạn đang gặp vướng mắc gì. - Bước 3 – Lời đề nghị khéo léo: Thay vì một câu hỏi nặng nề “Anh/chị làm mentor cho em nhé?”, hãy bắt đầu bằng một lời đề nghị nhỏ, dễ dàng chấp nhận.
Ví dụ: “Nếu có thể, em có thể mời anh/chị một buổi cà phê online khoảng 15 phút để nghe thêm chia sẻ về kinh nghiệm Z được không ạ?”. Điều này thể hiện bạn rất tôn trọng thời gian quý báu của họ.
Phần 4: Xây dựng mối quan hệ bền vững (Win-Win)
Được một người đồng ý giúp đỡ mới chỉ là bắt đầu. Để mối quan hệ này thực sự có giá trị và bền vững, bạn cần nỗ lực vun đắp.
- Luôn là người chủ động: Đừng bao giờ ngồi chờ mentor/coach phải hỏi thăm “Dạo này em sao rồi?”. Hãy chủ động đặt lịch hẹn (có thể 1-2 tháng/lần), chuẩn bị trước những câu hỏi cần trao đổi, và chủ động cập nhật cho họ về tiến độ của bạn sau khi áp dụng lời khuyên của họ.
- Lắng nghe, ghi chép và hành động: Trân trọng từng lời khuyên, kể cả những lời phê bình thẳng thắn. Đó là những món quà quý giá. Nhưng điều quan trọng nhất là bạn phải hành động. Không có mentor/coach nào muốn tốn thời gian cho một người chỉ nghe rồi để đó.
- Cho đi và biết ơn: Mối quan hệ này nên là con đường hai chiều. Đừng chỉ “nhận”. Hãy nghĩ xem bạn có thể giúp gì lại cho họ? Có thể là một thông tin mới trong ngành, một góc nhìn của người trẻ, hay đơn giản là giới thiệu một cuốn sách hay. Và cuối cùng, đừng bao giờ quên nói lời cảm ơn. Một lời cảm ơn chân thành không bao giờ là thừa.
Hành trình vạn dặm bắt đầu từ một người dẫn lối
Tìm kiếm mentor hay coach không phải là một việc có thể làm trong ngày một ngày hai. Nó đòi hỏi sự chủ động, kiên trì, một chút khéo léo và rất nhiều sự chân thành. Nhưng tin mình đi, thành quả bạn nhận lại sẽ hoàn toàn xứng đáng. Có một người đi trước để chỉ đường, để động viên khi bạn nản lòng, để cho bạn thấy một góc nhìn khác khi bạn bế tắc, đó thực sự là một đặc ân.
Vậy nên, đừng chần chừ nữa! Ngay sau khi đọc xong bài viết này, hãy lấy giấy bút ra, viết xuống 3 cái tên mà bạn ngưỡng mộ trong lĩnh vực của mình. Và thử gửi đi lời kết nối đầu tiên. Biết đâu, “quân sư” của bạn chỉ cách bạn một tin nhắn mà thôi.
Chúc bạn sớm tìm được người đồng hành tuyệt vời trên con đường của mình!
Câu hỏi nhỏ cho bạn: Bạn đã có mentor hay coach cho riêng mình chưa? Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn ở phần bình luận bên dưới để chúng ta cùng học hỏi nhé!
