“Lạc lối” giữa ngã ba đường, bạn có thấy mình trong đó?
Có bao giờ bạn lướt newsfeed, thấy đứa bạn cấp ba vừa được thăng chức, đứa khác thì vi vu trời Âu với công việc remote xịn sò, còn mình thì vẫn đang ngồi đây, loay hoay với câu hỏi “Rốt cuộc mình muốn làm gì?”
Mình hiểu mà. Cái cảm giác mông lung khi đứng giữa vô vàn lựa chọn, áp lực vô hình từ “con nhà người ta”, hay việc đang theo học một ngành mà bố mẹ chọn cho rồi nhận ra nó “sai sai” thế nào ấy. Mình đã từng ở đúng vị trí đó. Tốt nghiệp một ngành khá “hot”, nhưng sâu thẳm bên trong lại thấy trống rỗng và chẳng có chút hứng thú nào.
Nỗi đau lớn nhất không chỉ là thời gian, tiền bạc đổ vào những năm đại học, mà còn là sự tự tin bị bào mòn sau mỗi lần “nhảy việc”. Mỗi lần bắt đầu lại từ đầu, mình lại tự hỏi: “Liệu mình có đang sai lầm không? Liệu có con đường nào thực sự dành cho mình?”
Nhưng khoan đã, trước khi bạn lại vội vàng đăng ký một khóa học định hướng đắt đỏ hay lao vào một công việc mới chỉ vì “nghe có vẻ hay”, tại sao không thử một cách tiếp cận khác? Một hành trình hiểu mình bắt đầu bằng những công cụ đánh giá chi phí thấp, thậm chí là hoàn toàn miễn phí?
Tại sao phải “đoán mò” khi có thể “đo lường”?
Hồi đó, mình cứ nghĩ tìm việc là một trò may rủi. Nhưng sau này, khi được tiếp cận với coaching và các công cụ thấu hiểu bản thân, mình nhận ra một chân lý: hiểu mình là bước đầu tiên để không còn lạc lối. Việc dùng các bài test tính cách, điểm mạnh giống như việc có một tấm bản đồ trong tay trước khi bắt đầu chuyến đi phượt. Nó không quyết định tất cả, nhưng chắc chắn giúp bạn đi đúng hướng hơn.
- Xây dựng sự tự tin từ gốc rễ: Tưởng tượng bạn ngồi trong buổi phỏng vấn và nhà tuyển dụng hỏi câu kinh điển: “Điểm mạnh của bạn là gì?”. Thay vì ấp úng với những câu trả lời sáo rỗng như “em chăm chỉ, em ham học hỏi”, bạn có thể tự tin trả lời: “Điểm mạnh của em là khả năng Phân tích (Analytical) và Chiến lược (Strategic). Trong dự án gần nhất, em đã dùng khả năng này để phân tích dữ liệu khách hàng và đề xuất một chiến lược marketing mới, giúp tăng 15% lượng tương tác.” Thuyết phục hơn hẳn, đúng không? Hiểu rõ điểm mạnh cho bạn ngôn từ để mô tả chính mình một cách sắc bén.
- Lựa chọn thông minh hơn: Các công cụ này giúp bạn khoanh vùng những ngành nghề, môi trường làm việc phù hợp. Ví dụ, nếu bạn là một người có xu hướng hướng nội, yêu thích sự chi tiết và làm việc độc lập, bạn có thể sẽ tỏa sáng trong vai trò một nhà phân tích dữ liệu, một lập trình viên, hay một biên tập viên. Ngược lại, nếu cứ “gồng mình” làm một người tổ chức sự kiện, liên tục phải giao tiếp và xử lý những tình huống phát sinh ồn ào, bạn sẽ rất nhanh kiệt sức.
- Tối ưu hiệu suất làm việc: Khi làm công việc đúng với thế mạnh, bạn sẽ thấy mình học nhanh hơn, làm việc hiệu quả hơn và quan trọng là ít bị “cạn năng lượng” hơn vào cuối ngày. Nó giống như việc một con cá được bơi dưới nước thay vì bị bắt phải leo cây. Bạn không chỉ làm tốt hơn, mà còn cảm thấy vui vẻ và được là chính mình trong công việc.
Bỏ túi 3 “bài test” phổ biến và dễ tiếp cận
Thế giới có hàng trăm bài đánh giá khác nhau, nhưng đây là 3 công cụ mình thấy phổ biến, dễ tiếp cận và hữu ích nhất cho các bạn trẻ khi mới bắt đầu hành trình này.
MBTI (Trắc nghiệm tính cách Myers-Briggs)
Chắc hẳn bạn đã nghe qua về 16 loại tính cách như INFP, ESTJ… rồi đúng không? MBTI là công cụ giúp khám phá xu hướng tính cách của bạn dựa trên 4 cặp đối lập (Hướng nội/Hướng ngoại, Trực giác/Cảm giác…). Bạn có thể dễ dàng tìm thấy các bài test miễn phí trên mạng, nổi tiếng nhất là trang 16Personalities.
Lưu ý quan trọng: Hãy xem kết quả MBTI như một cách để có thêm một góc nhìn thú vị về bản thân, giúp bạn nhận ra “À, thì ra mình có xu hướng như vậy!”. Nó không phải là một “chiếc hộp” để đóng khung và dán nhãn chính mình. Tính cách con người luôn có thể phát triển và thay đổi.
DISC (Phong cách hành vi)
Nếu MBTI nói về “bạn là ai” một cách tổng quan, thì DISC tập trung hơn vào cách bạn hành xử trong môi trường làm việc và giao tiếp. DISC chia hành vi ra 4 nhóm chính: Dominance (Thống trị), Influence (Ảnh hưởng), Steadiness (Kiên định), và Compliance (Tuân thủ).
Ví dụ thực tế: Một người có thiên hướng nhóm I (Ảnh hưởng) cao thường rất hoạt ngôn, nhiệt tình, và thích tương tác xã hội. Họ sẽ cực kỳ phù hợp với các công việc đòi hỏi giao tiếp nhiều như marketing, quan hệ công chúng, hay bán hàng. Trong khi đó, một người nhóm C (Tuân thủ) lại cẩn trọng, logic và yêu thích sự chính xác, rất hợp với các ngành như kế toán, kiểm toán, hay quản lý chất lượng.
StrengthsFinder (CliftonStrengths) – phiên bản “hạt dẻ”
Đây là công cụ mình tâm đắc nhất. Thay vì nói về tính cách chung chung, StrengthsFinder tập trung vào việc xác định 34 “tài năng bẩm sinh” và giúp bạn tìm ra Top 5 tài năng vượt trội của mình. Nó rất thực tế và dễ áp dụng vào công việc.
Bài test đầy đủ thì khá tốn kém, nhưng có một cách “hạt dẻ” hơn: bạn có thể tìm đọc về 34 điểm mạnh này trên mạng và tự soi chiếu với kinh nghiệm, cảm nhận của bản thân. Hoặc, một lựa chọn tốt hơn là mua cuốn sách “StrengthsFinder 2.0” (bản tiếng Anh hoặc tiếng Việt đều có), trong sách sẽ có một code để bạn làm bài test online và khám phá Top 5 của mình. Chi phí này vẫn rẻ hơn rất nhiều so với một buổi tư vấn chuyên sâu.
Bài test là tấm bản đồ, không phải là đích đến
Sau khi làm xong các bài test và cầm trên tay một loạt kết quả, có thể bạn sẽ thấy hơi “ngợp”. Hãy nhớ rằng, đây mới chỉ là điểm khởi đầu. Một tấm bản đồ sẽ vô dụng nếu bạn không thực sự xách ba lô lên và đi.
- Đừng để kết quả “dán nhãn” bạn: Bạn phức tạp, đa chiều và màu sắc hơn 4 chữ cái (INFP, ESTJ…) hay 5 cái gạch đầu dòng về điểm mạnh rất nhiều. Hãy xem kết quả là những gợi ý để khám phá, không phải là một bản án để bạn tuân theo răm rắp.
- “Thử nghiệm” trong thực tế: Cách tốt nhất để kiểm chứng một điểm mạnh là hành động. Nếu bài test nói bạn có tài năng “Giao tiếp” (Communication), hãy thử ứng tuyển vào ban truyền thông của một CLB, nhận một công việc làm thêm liên quan đến viết lách, hoặc đơn giản là xung phong thuyết trình trong nhóm. Chỉ khi bắt tay vào làm, bạn mới biết mình có thực sự làm tốt và yêu thích nó hay không.
- Lắng nghe phản hồi: Đôi khi “điểm mù” của chúng ta lại là “điểm sáng” trong mắt người khác. Hãy thử hỏi những người bạn thân thiết, thầy cô mà bạn tin tưởng, hoặc người sếp trực tiếp của bạn: “Theo anh/chị/bạn, em/mình làm tốt nhất ở những việc gì?”. Những góc nhìn từ bên ngoài đôi khi lại mang đến những khám phá bất ngờ và vô cùng sáng suốt.
Hành trình khám phá bản thân không phải là một cuộc đua nước rút, mà là một chuyến đi dài. Sẽ có những lúc bạn rẽ nhầm đường, nhưng mỗi lần như vậy lại là một cơ hội để bạn hiểu mình hơn một chút. Và những công cụ chi phí thấp này chính là chiếc la bàn đầu tiên, dễ tiếp cận nhất để bạn bắt đầu chuyến đi của riêng mình.
Đừng chần chừ nữa! Cuối tuần này, hãy pha một ly cà phê, dành ra 30 phút yên tĩnh để làm thử một trong những bài đánh giá trên và bắt đầu chiêm nghiệm về những điều nó nói về bạn. Đó có thể là 30 phút giá trị nhất bạn dành cho tương lai của mình đấy.
Bạn đã từng thử bài test tính cách nào chưa? Hãy chia sẻ kết quả và cảm nhận của bạn ở phần bình luận bên dưới nhé!
